นางเเบก/นายเเบก
ผู้เรียบเรียง : ดร.นันทพัทธ์ ชัยโฆษิตภิรมย์
ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ : ดร.สติธร ธนานิธิโชติ
ความหมายของ “นายเเบก” และ “นางเเบก”
“นายแบก” และ “นางแบก” หมายถึง ผู้ลงคะแนนเสียง หรือโหวตเตอร์ (Voter) ให้กับพรรคเพื่อไทย ที่มีลักษณะเป็นแฟนคลับพันธ์ุเเท้อย่างเต็มตัว คือ มีความมั่นใจ และเชื่อมั่นในพรรค รวมถึงพร้อมปกป้อง และสนับสนุนการดำเนินงานของพรรคเสมอ ไม่ว่าพรรคเพื่อไทยจะดำเนินทิศทางทางการเมืองไปในรูปแบบใดก็ตาม[1] จึงเสมือนเป็นการเปรียบเปรยที่ไม่ว่าพรรคเพื่อไทยจะคิดหรือทำอะไร กลุ่มบุคคลดังกล่าวก็พร้อมที่จะ “แบก” และเชียร์พรรคในทุกรูปแบบ[2]
ทั้งนี้ กลุ่มนางแบกหรือนายแบกนั้นประกอบไปด้วยผู้คนหลากหลายช่วงวัย หลากหลายกลุ่ม และหลากหลายเพศสภาพ เเต่มีจุดร่วมกันของนางแบก (หรือนายแบก-ผู้เขียน) คือ เป็นโหวตเตอร์พรรคเพื่อไทย และมีอารมณ์ความรู้สึกร่วมกันว่า พรรคเพื่อไทยกลายเป็น “สนามอารมณ์” ที่รองรับทุกข้อกล่าวหา เเต่ขณะเดียวกันพรรคก็มีการตอบโต้ที่เชื่องช้า จึงทำให้นางแบกมีความรู้สึกหงุดหงิด และทนเห็นพรรคเพื่อไทยเป็นสนามอารมณ์ไม่ได้ จนต้องออกมาตอบโต้ และปกป้องเเทน[3] เช่น ในกรณีที่หากผู้สนับสนุนพรรคเพื่อไทยต้องการปกป้องพรรคก็มักจะมีการลงข้อความ และติดแฮชเเท็กว่า “#นางเเบก” ลงในสื่อโซเชียลมีเดียจนกลายเป็นที่รับรู้กันโดยทั่วไป[4] หรือในกรณีที่ นายจุติพงษ์ พุ่มมูล แกนนำกลุ่มผู้สนับสนุนนโยบายดิจิตอล วอลเล็ต ที่มีการยื่นหนังสือเรียกร้องและกำลังใจพรรคเพื่อไทยในการเดินหน้าโครงการดิจิตอลว็อลเล็ต ก็มีการระบุว่า กลุ่มของตนเองเป็นนางแบก และนายแบกอย่างชัดเจน[5] เป็นต้น
กำเนิด หรือที่มาของ “นายเเบก” และ “นางเเบก”
ที่มา หรือจุดเริ่มต้นของคำว่า “นายแบก” และ “นางแบก” นั้น ไม่ได้เกิดจากการที่บุคคลเหล่านั้นเรียก หรือนิยามตัวเองตั้งแต่แรก หากแต่มีจุดเริ่มต้นในช่วงปี พ.ศ. 2563 ในสมัยรัฐบาลพลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา ที่ในช่วงเวลาดังกล่าวมีการอภิปรายไม่ไว้วางใจรัฐบาล เเต่กลับเกิดเหตุการณ์ความขัดแย้งระหว่างพรรคฝ่ายค้านด้วยกันเอง คือ เพื่อไทยกับพรรคก้าวไกล (ต่อมาคือพรรคประชาชน) ซึ่งเริ่มต้นมาจากการที่ นายศรัณวุฒิ ศรัณย์เกตุ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดอุตรดิตถ์ในขณะนั้น จากพรรคเพื่อไทย ได้อภิปรายโดยใช้ระยะเวลายาวมากจนหมดเวลาอภิปราย ส่งผลให้นายรังสิมันต์ โรม สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ จากพรรคก้าวไกล ที่เตรียมอภิปรายไม่ไว้วางใจพลเอก ประวิตร วงษ์สุวรรณ ในเรื่องมูลนิธิอนุรักษ์ป่ารอยต่อ 5 จังหวัดไม่สามารถอภิปรายได้ ขณะเดียวกันก็ทำให้นายปิยะบุตร แสงกนกกุล อดีตเลขาธิการพรรคพรรคอนาคตใหม่ (ที่ถูกยุบพรรค เเละต่อมามีการรวมตัวกันเป็นพรรคก้าวไกล) มีการทวีต (ลงข้อความ) ในแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย คือ ทวิตเตอร์ กล่าวหาว่าคุณหญิงสุดารัตน์ เกยุราพันธ์ุ ประธานยุทธศาสตร์พรรคเพื่อไทยในขณะนั้น ได้มีข้อตกลงลับกับพลเอกประวิตร โดยการให้นายศรัณวุฒิเป็นผู้อภิปรายจนหมดระยะเวลา[6]
จากสถานการณ์ความขัดแย้งดังกล่าวจึงทำให้ลักขณา ปันวิชัย หรือที่รู้จักกันในชื่อ คํา ผกา นักเขียน และพิธีกรโทรทัศน์ที่มีชื่อเสียง และถือเป็นผู้สนับสนุนพรรคเพื่อไทยอย่างแนบแน่นผู้หนึ่ง ไปตรวจสอบข้อมูลกับนายสุทิน คลังแสง ประธานวิปฝ่ายค้านในขณะนั้น และทราบว่าโดยปกติจะสามารถขออนุญาตประธานสภาให้ขยายระยะเวลาการอภิปรายออกไม่ได้ แต่ในรอบนั้นประธานสภากลับไม่อนุญาต จึงทำให้ “คํา ผกา” ได้ทวีตอธิบายว่า สาเหตุที่นายรังสิมันต์ไม่สามารถอภิปรายได้นั้น ไม่ได้เกิดจากการมีข้อตกลงลับ แต่เกิดจากเหตุผลในข้างต้น จึงทำให้เริ่มมีผู้ใช้แพลตฟอร์มสื่อโซเชียลมีเดียต่าง ๆ เรียกคำ ผกา เป็นนางแบก จึงถือเป็นจุดเริ่มต้นในการใช้คำดังกล่าวเรียกผู้สนับสนุน หรือแฟนคลับของพรรคเพื่อไทยอย่างเหนียวแน่นว่าเป็น ”“นางแบก” ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา[7] (นางแบก ในกรณีสำหรับผู้หญิง หรือนายแบก ในกรณีสำหรับผู้ชายตั้งแต่นั้น-ผู้เขียน)
อย่างไรก็ตาม ประเด็นที่น่าสนใจ คือ สถานะ “นางแบก” หรือ “นายเเบก” นั้น ก็ปรากฏให้เห็นทั้งกรณีที่ผู้ถูกเรียกว่าเป็นนางแบกหรือนายแบกเเล้วยอมรับ เช่น กรณีของคำ ผกา ที่กล่าวว่า[8]
“…เขาก็ยังไม่ยอมหยุดเรียกแขก (ชื่อเล่นของคำ ผกา-ผู้เขียน) ว่า ‘นางแบก’ ซึ่งเราก็ไม่รู้สึกเดือดร้อนอะไร สมัยก่อนมีคนเรียกเราว่า ‘ควายแดง’ เราก็ไม่เดือดร้อนอะไร อยากเรียกอะไรก็เรียก มันเป็นปัญหาของคนเรียกไม่ใช่ปัญหาของคนถูกเรียก…”
ในขณะเดียวกันก็มีกรณีที่ผู้ถูกเรียกว่าเป็นนางแบกหรือนายแบก แต่ตนเองก็ไม่ได้ยอมรับสถานะดังกล่าว เช่น กรณีของปีใหม่ ศิริกุล ผู้สนับสนุนพรรคเพื่อไทยที่มีชื่อเสียงบนแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย ที่ลงข้อความว่า[9] (ผู้จัดการออนไลน์)
“ปีใหม่ไม่ใช่แดง ไม่ใช่นางแบก ไม่เคยแอบอ้างเป็นคนกลุ่มไหน เพราะปีใหม่ “มีชื่อ” อยู่แล้วไม่จำเป็นต้องเกาะใคร แถมยังประกาศร้อยพันรอบว่าเป็น FC พี่โทนี (นายทักษิณ ชินวัตร-ผู้เขียน) และพรรคเพื่อไทย...”
ดังนั้นโหวตเตอร์ หรือแฟนคลับพรรคเพื่อไทย ที่ถูกเรียกว่า นางแบกหรือนายแบก จึงอาจมีทั้งที่ยอมรับ และไม่ยอมรับในสถานะดังกล่าวก็ได้ เนื่องจากโดยทั่วไปการเรียกบุคคเป็นนางแบก หรือนายแบกมักสื่อความหมายไปในเชิงลบ จากการมองว่าเป็นคนที่มุ่งสนับสนุน หรือเข้าข้างพรรคเพื่อไทยอย่าง “หน้ามืดตามัว งมงาย” และคอยแก้ต่างให้พรรคเเม้ว่าจะกระทำในสิ่งที่ผิดก็ตาม หรืออาจถูกมองว่าได้รับผลประโยชน์บางอย่างจากการช่วยปกป้องพรรค ทำให้หลายคนอาจมองว่าการเป็นนางแบก หรือนายเเบกเป็นเรื่องน่าอาย[10]
อย่างไรก็ตาม ถึงแม้นางแบกหรือนายแบกจะกลายเป็นคำที่มีนัย หรือมุมมองในเชิงลบ แต่พรรคเพื่อไทยก็เลือกที่จะเปิดพื้นที่ทางการเมืองให้กับลุ่มนางแบกสามารถมีตัวตนได้ เช่น ในการหาเสียงของพรรคเพื่อไทยจะมีการชูป้ายที่มีคำว่านางแบก หรือการสวมใส่เสื้อที่มีคำว่านางแบกเข้าฟังพรรคเพื่อไทยปราศรัยได้[11] ดังนั้น เราจึงอาจมอง “นางแบก” หรือ “นายแบก” ได้ว่าเป็นคำเรียกที่ตั้งอยู่บนฐานแนวคิดของด้อมทางการเมือง (Political Fandom) ได้เช่นกัน ซึ่งด้อมทางการเมืองในที่นี้หมายถึงกลุ่มเเฟนคลับที่มีอารมณ์ร่วม และมีการสนับสนุนนักการเมือง หรือพรรคการเมืองอย่างเข้มเเข็ง เช่น ติ่ง/ด้อมส้ม ที่ถูกใช้เรียกโหวตเตอร์หรือเเฟนคลับพรรคก้าวไกล (หรือพรรคประชาชนในปัจจุบัน-ผู้เขียน) อันอาจมีลักษณะคล้ายกับแฟนด้อมของวัฒนธรรมป๊อป (Pop Culture) เช่น แฟนด้อมศิลปิน หรือแฟนด้อมทีมกีฬา[12]
“นายเเบก” และ “นางเเบก” กับ “คนเสื้อแดง”
กลุ่มคนเสื้อแดงมีจุดเริ่มต้นอย่างชัดเจนมาจากการก่อตั้งขึ้น เพื่อต่อต้านการรัฐประหาร 19 กันยายน พ.ศ. 2549 และสนับสนุนนายทักษิณชินวัตรและพรรคไทยรักไทย[13] (ที่ต่อมาได้แปลงรูปกลายเป็นพรรคพลังประชาชน และพรรคเพื่อไทยในช่วงเวลาต่อมา-ผู้เขียน) โดยกลุ่มคนเสื้อแดงมีพัฒนาการจากรวมตัวกันตั้งกลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยขับไล่เผด็จการ (นปก.) และสุดท้ายเปลี่ยนชื่อเป็นแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ (นปช.) ซึ่งมีแนวทางการเคลื้อนไหวอยู่ฝั่งตรงข้ามกับแนวทางของกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย (คนเสื้อเหลือง) ซึ่งมีจุดยืนต่อต้านนายทักษิณ ชินวัตร และพรรคไทยรักไทย[14]
ดังนั้น หากมีการกล่าวถึงคนเสื้อแดง จึงอาจทำให้หลายท่านเข้าใจไปว่า ทุกคนที่เป็นเสื้อแดงย่อมต้องเป็นคนกลุ่มเดียวกับนางแบก หรือนายแบกทั้งหมด โดยเฉพาะในแง่การเป็นโหวตเตอร์ หรือผู้สนับสนุนพรรคเพื่อไทยตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน
อย่างไรก็ตาม หากลองพิจารณาอย่างถี่ถ้วนจะพบว่ากลุ่มคนเสื้อแดงไม่จำเป็นต้องเป็นคนกลุ่มเดียวกับนายแบกหรือนางแบกเสมอไป เนื่องจากกลุ่มคนเสื้อแดงถึงแม้จะมีองค์กรร่ม (Umbrella Organization) ที่รวมตัวกันเป็นองค์กรใหญ่ เช่น แนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ (นปช.) แต่ก็จะพบว่า ภายใต้องค์กรดังกล่าวมีสมาชิก และกลุ่มย่อยต่าง ๆ ที่มีความหลากหลายสูง ซึ่งแม้จะมีจุดยืนทางการเมืองที่คล้ายกัน แต่ก็มีความแตกต่างกันอยู่ เช่น กลุ่มคนที่สนับสนุนนายทักษิณ ชินวัตร กลุ่มคนที่คัดค้านการรัฐประหาร แต่ไม่ได้สนับสนุนนายทักษิณ หรือกลุ่มคนที่ทั้งคัดค้านการรัฐประหาร และสนับสนุนรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน เป็นต้น[15]
ความแตกต่างดังกล่าวสอดคล้องกับความคิดเห็นของ นางธิดา ถาวรเศรษฐ อดีตรักษาการประธานแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ (นปช.) ที่มองว่า หลายคนสับสนหรือคิดว่าคนเสื้อแดงต้องเป็นโหวตเตอร์เพื่อไทย แต่ที่จริงเสื้อแดงไม่ได้แปลว่าพรรคเพื่อไทย ดังที่กล่าวว่า[16]
“…หากถามในมุมมองส่วนตัว จะถือว่าขบวนการของคนเสื้อแดงเป็นสิ่งที่แยกต่างหาก ไม่ใช่อันเดียวกันกับพรรค (เพื่อไทย-ผู้เขียน) คนเสื้อแดงมีอุดมการณ์และเป็นขบวนการที่มีการจัดตั้ง มีโครงสร้างการนำในแต่ละระดับจำนวนหนึ่ง จึงเป็นคนละส่วนกัน แต่หลายคนมักจะมองว่าคนเสื้อแดงคืออันเดียวกันพรรคเพื่อไทย ในทัศนะเรามองแบบนี้ แต่ว่าคนอื่นอาจมองไม่เหมือนกันก็ได้…”
ขณะเดียวกัน นางธิดาก็มีมุมมองต่อนางแบก และนายแบกว่า กลุ่มคนดังกล่าวมีแต่ดีเอ็นเอในฐานะเป็นกองเชียร์พรรคการเมือง และไม่ได้มีมิติการต่อสู้แบบกลุ่มคนเสื้อแดง และหลายคนก็เพิ่งเข้ามาสนับสนุน ซึ่งไม่เข้าใจว่าพรรคที่ตัวเองสนับสนุนอยู่ล้วนเป็นเหยื่อของฝ่ายที่เป็นปฏิปักษ์กับฝ่ายประชาธิปไตยทั้งนั้น[17] (Matichon) ด้วยเหตุนี้ นางแบก หรือนายแบก จึงอาจถูกตั้งคำถามจากคนเสื้อแดงบางส่วนที่มีความขัดแย้งกันในทางความคิดทางการเมือง โดยเฉพาะในเรื่องการตั้งรัฐบาลข้ามขั้วระหว่างพรรคเพื่อไทย และพรรคที่เคยสนับสนุนพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ในปีพ.ศ. 2566[18] โดยเฉพาะในประเด็นที่ว่า “เขาอยู่ตรงไหนในการต่อสู้ของคนเสื้อแดง” ซึ่งอาจสะท้อนให้เห็นถึงความพยายามของนางแบก เเละนายแบกส่วนหนึ่งในการต้องการสร้างตัวตนเข้าไปอยู่ในขบวนการต่อสู้เพื่อประชาธิปไตยร่วมกับคนเสื้อแดง จึงถูกมองว่า “เสื้อแดงที่เพิ่งสร้าง” [19]
เราจึงอาจกล่าวได้ว่า คนเสื้อแดงจึงไม่ใช่พรรคเพื่อไทยทั้งหมด และคนเสื้อแดงไม่ใช่นางแบก เเละนายแบกทั้งหมดเช่นกัน เนื่องจากคนเสื้อแดงมีความหลากหลายในทางความคิด และอุดมการณ์ทางการเมืองเป็นอย่างยิ่งดังที่ได้กล่าวไปแล้ว
“นายเเบก” และ “นางเเบก” กับ “ไอโอ” (IO)
นอกจากการพิจารณา “นายแบก” และ “นางแบก” ในฐานะที่เป็นผู้ลงคะแนนเสียง หรือโหวตเตอร์ระดับแฟนคลับที่เหนียวแน่นของพรรคเพื่อไทยแล้ว “นายแบก” และ “นางแบก” ยังสามารถถูกมองในฐานะที่เป็น “ไอโอ” (IO) หรือปฏิบัติการข่าวสาร (Information Operation) ของพรรคเพื่อไทยได้เช่นเดียวกัน ซึ่ง “ไอโอ” ในที่นี้หมายถึง การเพิ่มความน่าเชื่อถือให้กับฝ่ายตนเอง และทำลายความน่าเชื่อถือของฝ่ายตรงข้ามด้วยกลยุทธ์ข้อมูลข่าวสาร เพื่อสร้างอิทธิพลในการตัดสินใจของฝ่ายตรงข้าม เช่น การปล่อยข่าวลวง และการโจมตีฝ่ายตรงข้ามผ่านสื่อต่าง ๆ โดยเฉพาะในสื่อสังคมออนไลน์ในปัจจุบัน[20]
โดยส่วนใหญ่ “ไอโอ” มักถูกมองว่าเป็นปฏิบัติการที่เชื่อมโยงกับกองทัพเป็นหลัก แต่ในช่วงการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2566 กลับพบว่า มีปฏิบัติการคล้าย “ไอโอ“ ในรายการถ่ายทอดสดเวทีดีเบตของพรรคการเมือง ด้วยการคอมเมนต์ให้กำลังใจบางพรรคการเมือง แต่เหตุการณ์ที่มีการกล่าวถึง ”ไอโอ“ ของพรรคการเมืองอย่างชัดเจน คือ ในช่วงการอภิปรายไม่ไว้วางใจรัฐบาลนายเศรษฐา ทวีสิน ที่ นางสาวภคมน หนุนอนันต์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ พรรคก้าวไกลในขณะนั้น ได้อภิปรายว่ามี “ขบวนการไอโอ“ บนโซเชียลมีเดีย เพื่อคอมเมนต์สนับสนุน และปกป้อง หรือ ”อวยรัฐบาล“ โดยที่หลายครั้งไม่ได้ตรงกับเนื้อหาข่าวที่มีการนำเสนอ ซึ่งพบว่าบัญชีที่เข้าไปคอมเมนต์ส่วนใหญ่เป็นบัญชีปลอม คือ มีการใช้รูปโปรไฟล์ปลอม ไม่มีเพื่อนในบัญชี และเป็นบัญชีที่มักสร้างขึ้นมาใหม่ โดยมีการเข้าไปคอมเมนต์ด้วยข้อความลักษณะคล้ายกัน และมาในระยะเวลาที่ใกล้เคียงกัน จึงมีลักษณะเหมือนเป็นการจัดตั้ง และไม่เป็นธรรมชาติ[21]
อย่างไรก็ตาม ถึงแม้ข้อคิดเห็นดังกล่าวในข้างต้นยังเป็นเพียงสมมติฐาน แต่ก็ทำให้เมื่อเห็น “นายแบก” และ “นางแบก” ในสื่อสังคมออนไลน์อาจจะไม่สามารถตีความได้ว่า เป็นแฟนคลับพันธุ์แท้ของพรรคเพื่อไทยเท่านั้น แต่ยังอาจพิจารณาเพิ่มเติมว่าเป็น “ไอโอ“ เพื่อสนับสนุนพรรคการเมืองได้เช่นเดียวกัน
อ้างอิง
[1] ณัฏฐชัย ตันติราพันธ์, การก่อเกิดของ ‘นางแบก’ เสื้อแดงที่เพิ่งสร้างหลังปิดดีลเพื่อไทย-รวมไทยสร้างชาติ สมานฉันท์เหลือง-แดง [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://waymagazine.org/the-birth-of-nang-back-after-pheu-thai-close-the-deal/
[2] ณัฐชัย นาคสุข, “คนเสื้อแดง” เท่ากับ “นางแบก” จริงหรือไม่ ? [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://www.themodernist.in.th/memories-of-the-red-shirt/
[3] สุทธิพัฒน์ กนิษฐกุล, “ไม่ถูกใจ แต่ไม่ผิดหลักการ” ถาม ‘นางแบก’ เรื่องรัฐบาลข้ามขั้ว กับ แขก คำผกา [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://thematter.co/social/politics/interview-kam-phaka-pheuthai-party-coalition/210226
[4] ณัฏฐชัย ตันติราพันธ์, การก่อเกิดของ ‘นางแบก’ เสื้อแดงที่เพิ่งสร้างหลังปิดดีลเพื่อไทย-รวมไทยสร้างชาติ สมานฉันท์เหลือง-แดง [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://waymagazine.org/the-birth-of-nang-back-after-pheu-thai-close-the-deal/
[5] one news, นายแบก-นางแบก ให้กำลังใจเพื่อไทย เดินหน้าดิจิทัลวอลเล็ต [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://www.one31.net/news/detail/66195
[6] สุทธิพัฒน์ กนิษฐกุล, “ไม่ถูกใจ แต่ไม่ผิดหลักการ” ถาม ‘นางแบก’ เรื่องรัฐบาลข้ามขั้ว กับ แขก คำผกา [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://thematter.co/social/politics/interview-kam-phaka-pheuthai-party-coalition/210226
[7] สุทธิพัฒน์ กนิษฐกุล, “ไม่ถูกใจ แต่ไม่ผิดหลักการ” ถาม ‘นางแบก’ เรื่องรัฐบาลข้ามขั้ว กับ แขก คำผกา [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://thematter.co/social/politics/interview-kam-phaka-pheuthai-party-coalition/210226
[8] สุทธิพัฒน์ กนิษฐกุล, “ไม่ถูกใจ แต่ไม่ผิดหลักการ” ถาม ‘นางแบก’ เรื่องรัฐบาลข้ามขั้ว กับ แขก คำผกา [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://thematter.co/social/politics/interview-kam-phaka-pheuthai-party-coalition/210226
[9] ผู้จัดการออนไลน์, FC “พี่โทนี่-เพื่อไทย” ฟาดแรง “บก.ลายจุด-เจี๊ยบ ก้าวไกล” ถูกเย้ยไม่ใช่ “เสื้อแดง” ปมชักชวนยุติ “สงครามเหลือง-แดง” [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://mgronline.com/politics/detail/9660000074623
[10] คำ ผกา, นางแบกแหกส้ม [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://www.matichon.co.th/weekly/column/article_838684
[11] ธีรพงษ์ จันทร์เพ็ง, นางแบกศึกษา คุยกับ ต้าร์ คบเพลิง – พงศธร กันทวงค์ สำรวจแนวคิดนางแบกในการเมืองไทย [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://theisaanrecord.co/2024/08/30/mrs-back-study/
[12] ปุรวิชญ์ วัฒนสุข, ด้อมการเมือง [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=ด้อมการเมือง
[13] อรรถสิทธิ์ พานแก้ว, หมู่บ้านเสื้อแดง [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=หมู่บ้านเสื้อแดง
[14] ณัฐชัย นาคสุข, “คนเสื้อแดง” เท่ากับ “นางแบก” จริงหรือไม่ ? [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://www.themodernist.in.th/memories-of-the-red-shirt/
[15] ฐิติกร สังข์แก้ว, กลุ่มแดงอิสระ [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=กลุ่มแดงอิสระ
[16] รุอร พรหมประสิทธิ์, “คนเสื้อแดงไม่ใช่เอฟซีพรรคเพื่อไทย แต่คือจิตวิญญาณของขบวนการต่อสู้ เพื่ออำนาจของประชาชนในระบอบประชาธิปไตย” [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://themomentum.co/report-the-red-shirts-to-phueathai-party/
[17] มติชนสุดสัปดาห์, ธิดา ถาวรเศรษฐ มองอนาคต ‘เสื้อแดง’ หากเพื่อไทย ‘พลิกขั้ว มุมมองต่อ “นางแบก” [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://www.matichon.co.th/weekly/column/article_701855
[18] รุอร พรหมประสิทธิ์, “คนเสื้อแดงไม่ใช่เอฟซีพรรคเพื่อไทย แต่คือจิตวิญญาณของขบวนการต่อสู้ เพื่ออำนาจของประชาชนในระบอบประชาธิปไตย” [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://themomentum.co/report-the-red-shirts-to-phueathai-party/
[19] ณัฏฐชัย ตันติราพันธ์, การก่อเกิดของ ‘นางแบก’ เสื้อแดงที่เพิ่งสร้างหลังปิดดีลเพื่อไทย-รวมไทยสร้างชาติ สมานฉันท์เหลือง-แดง [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://waymagazine.org/the-birth-of-nang-back-after-pheu-thai-close-the-deal/
[20] อาริยา สุขโต, ปฏิบัติการ IO [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://library.parliament.go.th/th/radioscript/rr2566-sep1
[21] Thairath Plus, IO สร้างสรรค์ เพื่อหวังผลทางการเมือง ไทยหรือใครๆ เขาก็ทำกัน [ออนไลน์], 16 มิถุนายน 2568. แหล่งที่มา https://plus.thairath.co.th/topic/politics&society/104349
