พรรคกล้าธรรม

ผู้เรียบเรียง : ดร.นันทพัทธ์ ชัยโฆษิตภิรมย์

ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ : ดร.สติธร ธนานิธิโชติ

ที่มาของพรรคกล้าธรรม

พรรคกล้าธรรม มีชื่อย่อว่า กธ ซึ่งใช้ชื่อในภาษาอังกฤษ คือ Klatham Party หรือ KT เป็นพรรคการเมืองของไทย โดยในปัจจุบันมีหัวหน้าพรรค คือ นางนฤมล ภิญโญสินวัฒน์ และมีเลขาธิการพรรค คือ นายไผ่ ลิกค์^[1]

ทั้งนี้ พรรคกล้าธรรมไม่ได้กำเนิดขึ้นจากจดทะเบียนพรรคการเมืองกับสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้งด้วยการโดยใช้ชื่อนี้มาตั้งเเต่เเรก หากแต่เป็นพรรคที่มีจุดเริ่มต้นมาจากการเปลี่ยนชื่อของพรรคเศรษฐกิจไทย สำหรับพรรคเศรษฐกิจไทย (Thai Economic Party) เป็นพรรคการเมืองที่จดทะเบียนก่อตั้ง เมื่อวันที่ 7 เมษายน พ.ศ. 2563 ซึ่งมีนายประสงค์ วรารัตนกุล เป็นหัวหน้าพรรค และนายเมธาวี เนตรไสว เป็นเลขาธิการพรรคคนแรก ซึ่งมีคณะกรรมการบริหารพรรคชุดแรกรวมทั้งสิ้น 17 คน อย่างไรก็ตาม มีการตั้งข้อสังเกตว่า พรรคเศรษฐกิจไทยเป็นพรรคที่ตั้งไว้ เพื่อเป็นพรรคสำรองของพรรคพลังประชารัฐในขณะนั้น โดยได้รับการประสานงานจากนายฉัตรชัย พรหมเลิศ อดีตปลัดกระทรวงมหาดไทยในช่วงเวลาดังกล่าว^[2]

โดยจุดเปลี่ยนสำคัญครั้งแรกของพรรคเศรษฐกิจไทย คือ การที่ที่ประชุมพรรคพลังประชารัฐ เมื่อวันที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2565 มีมติให้ขับร้อยเอก ธรรมนัส พรหมเผ่า สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดพะเยา และเลขาธิการพรรค พร้อมกับพวกรวม 21 คน พ้นจากพรรค เนื่องจากสร้างความเสียหายต่อพรรคจากการเสนอปรับโครงสร้างพรรค^[3] จากนั้น ในวันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2565 ร้อยเอก ธรรมนัส จึงนำสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 18 คนที่ถูกขับออกมาเข้าร่วมเป็นสมาชิกพรรคเศรษฐกิจไทย^[4] ต่อมาเมื่อวันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2565 ทางพรรคเศรษฐกิจไทยจึงมีการจัดประชุมใหญ่วิสามัญ เพื่อแก้ไขข้อบังคับพรรค เปลี่ยนแปลงที่ทำการพรรค และเลือกตั้งคณะกรรมการบริหารพรรคชุดใหม่ ซึ่งที่ประชุมมีมติเลือกพลเอก วิชญ์ เทพหัสดิน ณ อยุธยา อดีตประธานยุทธศาสตร์พรรคพลังประชารัฐ เป็นหัวหน้าพรรคเศรษฐกิจไทย และร้อยเอก ธรรมนัส พรหมเผ่า เป็นเลขาธิการพรรค โดยมีคณะกรรมการบริหารพรรคชุดใหม่รวมจำนวน 22 คน^[5] ซึ่งเหตุการณ์นี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นของการเข้ามามีอิทธิพล และความเชื่อมโยงระหว่างพรรคเศรษฐกิจไทยกับกลุ่มการเมืองของร้อยเอก ธรรมนัส อย่างเป็นทางการ

ทั้งนี้ ได้เกิดความขัดแย้งขึ้นระหว่างหัวหน้าพรรคกับเลขาธิการพรรค จนนำไปสู่การลาออกของพลเอก วิชญ์ และกรรมการบริหารพรรคบางส่วน จึงทำให้ทางพรรคมีการจัดประชุมใหญ่วิสามัญขึ้น เมื่อวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2565 เพื่อเลือกคณะกรรมการบริหารพรรคชุดใหม่ ซึ่งร้อยเอก ธรรมนัส ได้รับเลือกให้เป็นหัวหน้าพรรคคนใหม่ และมีนายไผ่ ลิกค์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดกำแพงเพชร ซึ่งเป็นคนสนิท ขึ้นเป็นเลขาธิการพรรคคนใหม่^[6]

อย่างไรก็ตาม ในช่วงระยะเวลาไม่นาน ร้อยเอก ธรรมนัส ก็ตัดสินใจลาออกจากตำแหน่งหัวหน้าพรรค เมื่อวันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2565 ส่งผลให้ในวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2565 ทางพรรคจึงได้จัดประชุมใหญ่วิสามัญ เพื่อเลือกกรรมการบริหารพรรคชุดใหม่ โดยมีมติเลือกนายเชวงศักดิ์ ใจคำ ขึ้นเป็นหัวหน้าพรรค และมีนายสัจจวิทย์ ลีลาวณิชย์ เป็นเลขาธิการพรรคคนใหม่แทน^[7] ต่อมาในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2566 ร้อยเอก ธรรมมนัส และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพรรคเศรษฐกิจไทยรวม 13 คน ก็เลือกกลับเข้าไปทำงานกับพรรคพลังประชารัฐอีกครั้ง เพื่อเตรียมการเลือกตั้งในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2566 โดยร้อยเอก ธรรมนัส ได้รับมอบหมายให้เป็นผู้ดูแลพื้นที่การเลือกตั้งในจังหวัดภาคเหนือของพรรค^[8]

สำหรับจุดเปลี่ยนสำคัญครั้งที่สองของพรรคเศรษฐกิจไทย คือ ในวันที่ 25 เมษายน พ.ศ. 2566 ทางพรรคเศรษฐกิจไทยได้จัดประชุมใหญ่วิสามัญ เพื่อแก้ไขข้อบังคับพรรค และเปลี่ยนชื่อพรรคเป็น “พรรคกล้าธรรม” จากนั้นในวันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2567 ทางพรรคจึงได้จัดประชุมใหญ่วิสามัญขึ้น เพื่อเลือกหัวหน้าพรรค และคณะกรรมการบริหารพรรคชุดใหม่ หลังจากที่นายเชวงศักดิ์ ใจคำ ได้ยื่นลาออกจากตำแหน่งหัวหน้าพรรค เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2567 ซึ่งผลการลงคะแนนนั้น นางนฤมล ภิญโญสินวัฒน์ ได้รับเลือกให้เป็นหัวหน้าพรรคคนใหม่ ส่วนเลขาธิการพรรคยังคงเป็นนายสัจจวิทย์ ลีลาวณิชย์ เช่นเดิม^[9]

โดยการกลับเข้ามาของกลุ่มร้อยเอก ธรรมนัส สู่พรรคกล้าธรรมในยุคปัจจุบัน เกิดขึ้นจากการที่ที่ประชุมกรรมการบริหารพรรคพลังประชารัฐ มีการลงมติขับร้อยเอก ธรรมมนัส และพวกรวม 20 คน ออกจากพรรคอีกครั้ง เมื่อวันที่ 12 ธันวาคม พ.ศ. 2567^[10] ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นผลมาจากความขัดแย้งระหว่างพลเอก ประวิตร วงษ์สุวรรณ หัวหน้าพรรคพลังประชารัฐ และร้อยเอก ธรรมนัส จากการที่จะเสนอชื่อนายสันติ พร้อมพัฒน์ รองหัวหน้าพรรคพลังประชารัฐ เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ แทนที่ร้อยเอก ธรรมนัส ในคณะรัฐมนตรีชุดใหม่ของนางสาวแพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรี^[11] จนสุดท้ายมีการเสนอชื่อของนางนฤมล ภิญโญสินวัฒน์ หัวหน้าพรรคกล้าธรรม ให้เป็นผู้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ในโควตาของร้อยเอก ธรรมนัสแทน^[12]

คณะกรรมการบริหารพรรคกล้าธรรมในยุคปัจจุบัน (พ.ศ. 2568)

พรรคกล้าธรรมได้มีการจัดประชุมใหญ่สามัญ เมื่อวันที่ 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2568 เพื่อเลือกคณะกรรมการบริหารพรรคชุดใหม่ โดยที่ประชุมใหญ่มีมติเลือกกรรมการบริหารพรรคชุดใหม่ จำนวนทั้งสิ้น 32 คน และมีร้อยเอก ธรรมนัส พรหมเผ่า เป็นประธานที่ปรึกษาพรรค (แต่ไม่ถือเป็นกรรมการบริหารพรรค) ซึ่งในส่วนของกรรมการบริหารพรรคมีรายนามดังต่อไปนี้^[13]

1. นางนฤมล ภิญโญสินวัฒน์ หัวหน้าพรรค

2. นายไผ่ ลิกค์ เลขาธิการพรรค

3. นางบุญยิ่ง นิติกาญจนา เหรัญญิกพรรค

4. นายอรรถกร ศิริลัทธยากร นายทะเบียนพรรค

5. นายกฤดิทัช แสงธนโยธิน รองหัวหน้าพรรคและกรรมการบริหารพรรค

6. นายชัยทิพย์ กมลพันธ์ทิพย์ รองหัวหน้าพรรคและกรรมการบริหารพรรค

7. นายนเรศ ธำรงค์ทิพยคุณ รองหัวหน้าพรรคและกรรมการบริหารพรรค

8. นายบุญสิงห์ วรินทร์รักษ์ รองหัวหน้าพรรคและกรรมการบริหารพรรค

9. นางรัชนี พลซื่อ รองหัวหน้าพรรคและกรรมการบริหารพรรค

10. นายสัมพันธ์ มะยูโซ๊ะ รองหัวหน้าพรรคและกรรมการบริหารพรรค

11. นายจตุพร กมลพันธ์ทิพย์ กรรมการบริหารพรรค

12. นายจำลอง ภูนวนทา กรรมการบริหารพรรค

13. นายจีรเดช ศรีวิราช กรรมการบริหารพรรค

14. นายเชาวฤทธิ์ ขจรพงศ์กีรติ กรรมการบริหารพรรค

15. นายชนนพัฒฐ์ นาคสั้ว กรรมการบริหารพรรค

16. นายบัญชา เดชเจริญศิริกุล กรรมการบริหารพรรค

17. นายปกรณ์ จีนาคำ กรรมการบริหารพรรค

18. นายปรีดา บุญเพลิง กรรมการบริหารพรรค

19. นายเพชรภูมิ อาภรณ์รัตน์ กรรมการบริหารพรรค

20. นายภาคภูมิ บูลย์ประมุข กรรมการบริหารพรรค

21. นายสะถิระ เผือกประพันธุ์ กรรมการบริหารพรรค

22. นายองอาจ วงษ์ประยูร กรรมการบริหารพรรค

23. นายอนุรัตน์ ตันบรรจง กรรมการบริหารพรรค

24. นายอัครแสนคีรี โล่หวีระ กรรมการบริหารพรรค

25. นายอามินทร์ มะยูโซ๊ะ กรรมการบริหารพรรค

26. นายสุชาติ อุสาหะ กรรมการบริหารพรรค

27. นายอนุกูล พฤกษานุศักดิ์ กรรมการบริหารพรรค

28. น.ส.ณมาณิตา กลับบ้านเกาะ กรรมการบริหารพรรค

29. น.ส.อนงค์นาจ จ่าแก้ว กรรมการบริหารพรรค

30. นายพรชัย อินทรสุข กรรมการบริหารพรรค

31. นางทัศนาพร เกษเมธีการุณ กรรมการบริหารพรรค

32. น.ส.ธนวรรณ เกษเมธีการุณ กรรมการบริหารพรรค

บทบาททางการเมืองของพรรคกล้าธรรมในยุคปัจจุบัน

บทบาททางการเมืองในระดับชาติอย่างเป็นทางการนับตั้งแต่มีการเปลี่ยนชื่อใหม่เป็นพรรคกล้าธรรม คือ การที่ร้อยเอก ธรรมนัส สามารถส่งสมาชิกในกลุ่มของตนเองไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีในรัฐบาลนางสาวแพทองธาร ชินวัตร ได้สำเร็จถึง 3 คน (ข้อมูลถึงเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2568) ได้แก่^[14]

1. นางนฤมล ภิญโญสินวัฒน์ หัวหน้าพรรคกล้าธรรม เป็นรัฐมนตรีว่าการศึกษาธิการ

2. นายอรรถกร ศิริลัทธยากร สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดฉะเชิงเทรา และนายทะเบียนสมาชิกพรรคกล้าธรรม เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

3. นายอัครา พรหมเผ่า น้องชายร้อยเอก ธรรมนัส อดีตนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดพะเยา เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

จากรายชื่อรัฐมนตรีในข้างต้นจึงอาจกล่าวได้ว่าพรรคกล้าธรรมสามารถเข้าควบคุม และมีอิทธิพลในกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้อย่างสมบูรณ์ ซึ่งถือเป็นกระทรวงที่มีความเชื่อมโยงกับเกษตรกร ที่นับเป็นฐานคะแนนเสียงขนาดใหญ่ในการเลือกตั้งของไทยเสมอมา

ขณะเดียวกัน พรรคกล้าธรรมยังประสบความสำเร็จในการเลือกตั้งซ่อมสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดนครศรีธรรมราช เขต 8 เมื่อวันที่ 27 เมษายน พ.ศ. 2568 คือ นายก้องเกียรติ เกตุสมบัติ ที่ได้ 39,039 คะแนน สามารถเอาชนะนายไสว เลื่องศรีนิล สามีของนางมุกดาวรรณ เลื่องสีนิล อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรคนก่อน พรรคภูมิใจไทย ที่ได้รับใบแดง มีคะแนนมาเป็นอันดับ 2 ที่ได้ 28,422 คะแนน รวมถึงนายชินวรณ์ บุณยเกียรติ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคประชาธิปัตย์ ที่ได้ 4,189 คะแนน ซึ่งอาจถือเป็นสัญญาณหยุดยั้งการเติบโตของพรรคภูมิใจไทยในภาคใต้ และอาจส่งผลต่อความพยายามทวงคืนพื้นที่ของพรรคประชาธิปัตย์ในการเลือกตั้งครั้งหน้า^[15] รวมทั้งส่งผลให้พรรคกล้าธรรมมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเพิ่มขี้นจาก 25 คน^[16] เป็น 26 คน

นอกจากนี้ พรรคกล้าธรรมยังประสบความสำเร็จในการเลือกตั้งท้องถิ่นด้วยเช่นกัน โดยเฉพาะในการเลือกตั้งนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดที่ผ่านมา ได้แก่^[17]

1. นายเจษฎา ญาณประภาศิริ นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดสมุทรสงคราม

2. นางศรัณยา สุวรรณพรหม นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดหนองบัวลำภู

3. นางสาวณภาภัช อัญชสาณิชมน นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดปราจีนบุรี พรรคเพื่อไทย ที่ร้อยเอก ธรรมนัส กล่าวว่า พรรคกล้าธรรมได้มีส่วนร่วมในการสนับสนุนด้วย

อย่างไรก็ตาม นอกจากการได้รับชัยชนะในการเลือกตั้งทั้งในระดับชาติ และท้องถิ่นอย่างต่อเนื่องแล้ว พรรคกล้าธรรมยังกลายเป็นกระแสอีกครั้งจากการใช้ “พลังดูด” หรือการดึงนักการเมืองที่มีชื่อเสียงมาร่วมงานกับพรรคได้อย่างต่อเนื่องเช่นกัน ทั้งนางสาวกฤษฎิ์ ชีวะธรรมานนท์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดชลบุรี เขต 6 จากพรรคประชาชน ที่แสดงความประสงค์อยากร่วมงานกับพรรคกล้าธรรม โดยต้องการให้พรรคประชาชนขับตนออกจากพรรค^[18] รวมทั้งนาวาอากาศเอก อนุดิษฐ์ นาครทรรพ และนายการุณ โหสกุล อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดกรุงเทพมหานคร ที่เคยสังกัดพรรคไทยสร้างไทย และได้ลาออกมาเป็นสมาชิกพรรคกล้าธรรม^[19] เป็นต้น

ถึงกระนั้น ประเด็นที่น่าสนใจตามมาของพรรคกล้าธรรม คือ การกำหนดทิศทาง และสถานะในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรครั้งถัดไปจะเป็นอย่างไร เนื่องจากเป็นที่ทราบกันดีว่า ร้อยเอก ธรรมนัส มีความสัมพันธ์อันดีกับนายทักษิณ ชินวัตร ผู้นำทางจิตวิญญาณของพรรคเพื่อไทยเป็นอย่างยิ่ง จนมีการตั้งข้อสังเกตว่า พรรคกล้าธรรมจะเป็นสาขาของพรรคเพื่อไทย เพื่อส่งผู้สมัครแทนในบางพื้นที่ ที่พรรคเพื่อไทยไม่สามารถเจาะพื้นที่ได้ เช่น พื้นที่ในจังหวัดภาคใต้ตอนบน^[20] ขณะที่ก็มีการตั้งข้อสังเกตในอีกทางหนึ่งว่า พรรคกล้าธรรมไม่น่าจะพอใจเป็นเพื่อไทยสาขาภาคใต้ตอนบน แต่น่าจะเป็นรูปแบบพันธมิตรที่มีการต่อรองกันอยู่ตลอดเวลามากกว่า^[21] อันสอดรับกับนางนฤมล ภิญโญสินวัฒน์ หัวหน้าพรรค ที่ยืนยันว่าพรรคกล้าธรรมไม่ใช่สาขาพรรคใคร^[22] ทั้งนี้ ทิศทาง และสถานะของพรรคกล้าธรรมจะเป็นสาขา หรือพันธมิตรของพรรคเพื่อไทยหรือไม่ อย่างไร คงต้องพิจารณาสถานการณ์จากการเลือกตั้งที่จะเกิดขึ้นในครั้งหน้าประกอบด้วย เพียงแต่เราย่อมไม่อาจปฏิเสธได้ว่า ในปัจจุบัน (พ.ศ. 2568) พรรคกล้าธรรมกำลังเติบโตเป็นพรรคที่มีอิทธิพลเพิ่มขี้นในฝ่ายพรรคร่วมรัฐบาลอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

อ้างอิง

---

[1] สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง, กล้าธรรม ( กธ ) [ออนไลน์], 16 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://party.ect.go.th/dataparty-detail/121

[2] ศุทธิกานต์ มีจั่น, พรรคเศรษฐกิจไทย [ออนไลน์], 16 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=พรรคเศรษฐกิจไทย

[3] บีบีซีไทย, พลังประชารัฐ : ไพบูลย์ นิติตะวัน แจงเหตุขับ 21 ส.ส. พ้นพรรค เพราะเสนอปรับโครงสร้างพรรค [ออนไลน์], 16 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.bbc.com/thai/thailand-60064332

[4] workpointTODAY, ย้อนเส้นทางการเมือง ‘ธรรมนัส พรหมเผ่า’ ช่วงปี 65-66 ก่อนกลับ ‘พลังประชารัฐ’ [ออนไลน์], 16 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://workpointtoday.com/pol-tummanut/

[5] บีบีซีไทย, ธรรมนัส พรหมเผ่า ลั่นอย่ามองพรรคเศรษฐกิจไทยเป็นอากาศ “ขาดอากาศแล้วตายทันที” [ออนไลน์], 16 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.bbc.com/thai/thailand-60775989

[6] ศุทธิกานต์ มีจั่น, พรรคเศรษฐกิจไทย [ออนไลน์], 16 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=พรรคเศรษฐกิจไทย

[7] THE STANDARD, เศรษฐกิจไทยเลือกกรรมการบริหารชุดใหม่-เปลี่ยนโลโก้ หลังธรรมนัสทิ้งเก้าอี้หัวหน้าพรรค ไร้เงา ส.ส. นั่งกรรมการบริหาร [ออนไลน์], 16 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://thestandard.co/new-thai-economic-party/

[8] workpointTODAY, ย้อนเส้นทางการเมือง ‘ธรรมนัส พรหมเผ่า’ ช่วงปี 65-66 ก่อนกลับ ‘พลังประชารัฐ’ [ออนไลน์], 16 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://workpointtoday.com/pol-tummanut/

[9] ไทยรัฐออนไลน์, "นฤมล" นั่งหัวหน้า "พรรคกล้าธรรม" คนใหม่ ย้ำนโยบาย "คนไทยอยู่ดี มีสุขฯ" [ออนไลน์], 16 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.thairath.co.th/news/politic/2805976

[10] Thai PBS, มติขับ 20 สส.กลุ่มธรรมนัสพ้น พปชร. จ่อซบพรรคกล้าธรรม [ออนไลน์], 16 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.thaipbs.or.th/news/content/347137

[11] ประชาไท, เกิดอะไรกับ ‘พลังประชารัฐ’ ‘ธรรมนัส’ แยกวงหลัง ‘ประวิตร’ ไม่ใส่ชื่อเป็น รมต. [ออนไลน์], 16 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://prachatai.com/journal/2024/08/110417

[12] สำนักข่าวอิศรา, ผ่า ครม.ครอบครัว 'แพทองธาร' ใครเป็นใครส่งพี่น้อง-ลูก-เครือญาตินั่ง รมต.บ้าง? [ออนไลน์], 16 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.isranews.org/article/isranews-scoop/131446-invesnews-4.html

[13] ไทยรัฐออนไลน์, พรรคกล้าธรรม เคาะแล้ว 32 กก.บห.ชุดใหม่ “ธรรมนัส” โวผลงานเลือกตั้งนายก อบจ. [ออนไลน์], 16 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.thairath.co.th/news/politic/2839727

[14] บีบีซีไทย, ครม. นัดพิเศษตั้ง "ภูมิธรรม" ปฏิบัติหน้าที่แทนนายกฯ ไร้เงา รมต.พรรคกล้าธรรม [ออนไลน์], 31 สิงหาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.bbc.com/thai/articles/cvg0drqgl60o

[15] บีบีซีไทย, มอง "การเมืองแบบธรรมนัส" ผลที่ตามมาหลังชัยชนะของ "กล้าธรรม" ในสนามเลือกตั้งซ่อมนครศรีธรรมราช [ออนไลน์], 18 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.bbc.com/thai/articles/cm24j29n9eyo

[16] สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร, รายชื่อสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร [ออนไลน์], 18 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.parliament.go.th/view/1/mpconnect/TH-TH#

[17] ไทยรัฐออนไลน์, “ธรรมนัส” โชว์ผลงานหนุน 5 ผู้สมัครนายก อบจ. คว้าชัยได้ 4 สนาม [ออนไลน์], 18 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.thairath.co.th/news/politic/2839727

[18] ไทยรัฐออนไลน์, สส.กฤษฎิ์ เส้นทางรอยร้าว-พลังดูด ซบ "กล้าธรรม" [ออนไลน์], 18 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.thairath.co.th/scoop/theissue/2858051

[19] มติชนออนไลน์, กล้าธรรม ปิดดีล อนุดิษฐ์-การุณ การันตีมีตำแหน่งในพรรค ยันจากหญิงหน่อยด้วยดี [ออนไลน์], 18 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.matichon.co.th/politics/news_5186666

[20] ไทยโพสต์, เทพไท จับตา ‘กล้าธรรม’ ทำตัวเหมือนพรรคสาขาเพื่อไทย [ออนไลน์], 18 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.thaipost.net/x-cite-news/791208/

[21] บีบีซีไทย, มอง "การเมืองแบบธรรมนัส" ผลที่ตามมาหลังชัยชนะของ "กล้าธรรม" ในสนามเลือกตั้งซ่อมนครศรีธรรมราช [ออนไลน์], 18พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.bbc.com/thai/articles/cm24j29n9eyo

[22] ไทยรัฐออนไลน์, “นฤมล” เมิน “เท้ง” ท้าเปิดชื่อ สส. งูเห่า ย้ำ “กล้าธรรม” ไม่ใช่สาขาพรรคไหน [ออนไลน์], 18 พฤษภาคม 2568. แหล่งที่มา https://www.thairath.co.th/news/politic/2858876