The Five Star Movement - ประวัติรุ่นแก้ไข

Trikao เมื่อ 03:47, 18 กุมภาพันธ์ 2566

2023-02-18T03:47:20Z

←รุ่นแก้ไขก่อนหน้า		รุ่นแก้ไขเมื่อ 10:47, 18 กุมภาพันธ์ 2566
บรรทัดที่ 8:		บรรทัดที่ 8:
	'''The Five Star Movement'''		'''The Five Star Movement'''

	'''Five Star Movement''' หรือในภาษาอิตาเลียน Movimento 5 Stelle (M5S) เป็นพรรคการเมืองในประเทศอิตาลี ที่ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 2009 ผู้ก่อตั้งเป็นนักแสดงตลกชาวอิตาเลี่ยนชื่อ Beppe Grillo ในการเลือกตั้งทั่วไปของอิตาลีปี ค.ศ. 2018 Five Star Movement สามารถคว้าที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎรได้มากเป็นอันดับหนึ่ง และเป็นแกนนำในการจัดตั้งรัฐบาล ส่วนในการเลือกตั้งทั่วไปในปี ค.ศ. 2022 Five Star Movement ได้ที่นั่งในสภาเป็นอันดับสาม		'''Five Star Movement''' หรือในภาษาอิตาเลียน '''Movimento 5 Stelle (M5S)''' เป็นพรรคการเมืองในประเทศอิตาลี ที่ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 2009 ผู้ก่อตั้งเป็นนักแสดงตลกชาวอิตาเลี่ยนชื่อ Beppe Grillo ในการเลือกตั้งทั่วไปของอิตาลีปี ค.ศ. 2018 Five Star Movement สามารถคว้าที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎรได้มากเป็นอันดับหนึ่ง และเป็นแกนนำในการจัดตั้งรัฐบาล ส่วนในการเลือกตั้งทั่วไปในปี ค.ศ. 2022 Five Star Movement ได้ที่นั่งในสภาเป็นอันดับสาม

	Five Star Movement เป็นพรรคการเมืองที่มีลักษณะ[[ประชานิยม]][[#_ftn1\|[1]]] และเป็นหนึ่งในพรรคการเมืองแรก ๆ ในโลกที่ประสบความสำเร็จในทางการเมืองผ่านการใช้เทคโนโลยีอินเตอร์เน็ต[[#_ftn2\|[2]]]		Five Star Movement เป็นพรรคการเมืองที่มีลักษณะ[[ประชานิยม\|ประชานิยม]][[#_ftn1\|[1]]] และเป็นหนึ่งในพรรคการเมืองแรก ๆ ในโลกที่ประสบความสำเร็จในทางการเมืองผ่านการใช้เทคโนโลยีอินเตอร์เน็ต[[#_ftn2\|[2]]]


บรรทัดที่ 28:		บรรทัดที่ 28:
	ในช่วงปี ค.ศ. 2009 – 2013 Five Star Movement ส่งผู้สมัครเข้าชิงเก้าอี้ในการเมืองท้องถิ่นได้รับความสำเร็จครั้งแรกในแคว้นปีเยมอนเตทางตะวันตกเฉียงเหนือของอิตาลี ต่อมาในการเลือกตั้งที่ซิชิลี Five Star Movement ก็สามารถทำคะแนนได้เป็นอันดับหนึ่ง[[#_ftn7\|[7]]]		ในช่วงปี ค.ศ. 2009 – 2013 Five Star Movement ส่งผู้สมัครเข้าชิงเก้าอี้ในการเมืองท้องถิ่นได้รับความสำเร็จครั้งแรกในแคว้นปีเยมอนเตทางตะวันตกเฉียงเหนือของอิตาลี ต่อมาในการเลือกตั้งที่ซิชิลี Five Star Movement ก็สามารถทำคะแนนได้เป็นอันดับหนึ่ง[[#_ftn7\|[7]]]

	ความสำเร็จในการเลือกตั้งท้องถิ่นทำให้ Five Star Movement เป็นที่จับตามองของประชาชนในการเลือกตั้งทั่วไประดับชาติในปี ค.ศ. 2013 Five Star Movement ประสบความสำเร็จอย่างงดงาม ได้ที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎรถึง 109 ที่นั่ง จากทั้งหมด 630 ที่นั่ง นับเป็นพรรคการเมืองที่ครองที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎรเป็นอันดับสอง ขณะที่ในสภาสูงหรือวุฒิสภา Five Star Movement สามารถคว้าที่นั่งในสภาได้ถึง 54 ที่นั่ง จาก 315 ที่นั่งของสภาสูง ทำให้ Five Star Movement เป็นพรรคการเมืองที่มีที่นั่งมากเป็นอันดับสามในสภาดังกล่าว จากความสำเร็จที่กล่าวมาทำให้ Five Star Movement นับเป็นพรรคการเมืองที่เติบโตอย่างรวดเร็วที่สุดพรรคหนึ่งของยุโรปนับตั้งแต่สิ้นสุด[[สงครามโลกครั้งที่_2]] เป็นต้นมา[[#_ftn8\|[8]]]		ความสำเร็จในการเลือกตั้งท้องถิ่นทำให้ Five Star Movement เป็นที่จับตามองของประชาชนในการเลือกตั้งทั่วไประดับชาติในปี ค.ศ. 2013 Five Star Movement ประสบความสำเร็จอย่างงดงาม ได้ที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎรถึง 109 ที่นั่ง จากทั้งหมด 630 ที่นั่ง นับเป็นพรรคการเมืองที่ครองที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎรเป็นอันดับสอง ขณะที่ในสภาสูงหรือวุฒิสภา Five Star Movement สามารถคว้าที่นั่งในสภาได้ถึง 54 ที่นั่ง จาก 315 ที่นั่งของสภาสูง ทำให้ Five Star Movement เป็นพรรคการเมืองที่มีที่นั่งมากเป็นอันดับสามในสภาดังกล่าว จากความสำเร็จที่กล่าวมาทำให้ Five Star Movement นับเป็นพรรคการเมืองที่เติบโตอย่างรวดเร็วที่สุดพรรคหนึ่งของยุโรปนับตั้งแต่สิ้นสุด[[สงครามโลกครั้งที่_2\|สงครามโลกครั้งที่_2]] เป็นต้นมา[[#_ftn8\|[8]]]


บรรทัดที่ 78:		บรรทัดที่ 78:
	[[#_ftnref9\|[9]]] Ibid. p.165		[[#_ftnref9\|[9]]] Ibid. p.165
	</div> <div id="ftn10">		</div> <div id="ftn10">
	[[#_ftnref10\|[10]]] The Guardian, 2018. “Eurosceptic Italy in race to form majority government”. Retrieved from https://www.theguardian.com/world/2018/mar/05/italy-turns-back-on-europe-as-election-points-to-hung-parliament		[[#_ftnref10\|[10]]] The Guardian, 2018. “Eurosceptic Italy in race to form majority government”. Retrieved from [https://www.theguardian.com/world/2018/mar/05/italy-turns-back-on-europe-as-election-points-to-hung-parliament https://www.theguardian.com/world/2018/mar/05/italy-turns-back-on-europe-as-election-points-to-hung-parliament]
	</div> <div id="ftn11">		</div> <div id="ftn11">
	[[#_ftnref11\|[11]]] DW, 2022. “Where is Italy's populist Five Star Movement headed?”. Retrieved from https://www.dw.com/en/where-is-italys-populist-five-star-movement-headed/a-62494515		[[#_ftnref11\|[11]]] DW, 2022. “Where is Italy's populist Five Star Movement headed?”. Retrieved from [https://www.dw.com/en/where-is-italys-populist-five-star-movement-headed/a-62494515 https://www.dw.com/en/where-is-italys-populist-five-star-movement-headed/a-62494515]
	</div> <div id="ftn12">		</div> <div id="ftn12">
	[[#_ftnref12\|[12]]] Antonio Benasaglio Berlucchi, 2021. “Understanding the populism of the Five Star Movement – and its continuity with the past”. LSE. Retrieved from https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2021/08/26/understanding-the-populism-of-the-five-star-movement-and-its-continuity-with-the-past/		[[#_ftnref12\|[12]]] Antonio Benasaglio Berlucchi, 2021. “Understanding the populism of the Five Star Movement – and its continuity with the past”. LSE. Retrieved from [https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2021/08/26/understanding-the-populism-of-the-five-star-movement-and-its-continuity-with-the-past/ https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2021/08/26/understanding-the-populism-of-the-five-star-movement-and-its-continuity-with-the-past/]
	</div> <div id="ftn13">		</div> <div id="ftn13">
	[[#_ftnref13\|[13]]] Manucci, Luca, and Michi Amsler. "Where the wind blows: Five Star Movement’s populism, direct democracy and ideological flexibility." Italian Political Science Review/Rivista Italiana di Scienza Politica 48.1 (2018): 109-132.		[[#_ftnref13\|[13]]] Manucci, Luca, and Michi Amsler. "Where the wind blows: Five Star Movement’s populism, direct democracy and ideological flexibility." Italian Political Science Review/Rivista Italiana di Scienza Politica 48.1 (2018): 109-132.

Trikao: สร้างหน้าด้วย " '''ผู้เรียบเรียง''' ''':''' ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วิชุดา สาธิต..."

2023-02-18T03:46:21Z

สร้างหน้าด้วย " '''ผู้เรียบเรียง''' ''':''' ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วิชุดา สาธิต..."

หน้าใหม่

'''ผู้เรียบเรียง''' ''':''' ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วิชุดา สาธิตพร และ ธีทัต จันทราพิชิต

'''ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ''' ''':''' รองศาสตราจารย์ ดร.นิยม รัฐอมฤต

 

'''The Five Star Movement'''

          '''Five Star Movement''' หรือในภาษาอิตาเลียน Movimento 5 Stelle (M5S) เป็นพรรคการเมืองในประเทศอิตาลี ที่ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 2009 ผู้ก่อตั้งเป็นนักแสดงตลกชาวอิตาเลี่ยนชื่อ Beppe Grillo ในการเลือกตั้งทั่วไปของอิตาลีปี ค.ศ. 2018 Five Star Movement สามารถคว้าที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎรได้มากเป็นอันดับหนึ่ง และเป็นแกนนำในการจัดตั้งรัฐบาล ส่วนในการเลือกตั้งทั่วไปในปี ค.ศ. 2022 Five Star Movement ได้ที่นั่งในสภาเป็นอันดับสาม

          Five Star Movement เป็นพรรคการเมืองที่มีลักษณะ[[ประชานิยม]][[#_ftn1|[1]]] และเป็นหนึ่งในพรรคการเมืองแรก ๆ ในโลกที่ประสบความสำเร็จในทางการเมืองผ่านการใช้เทคโนโลยีอินเตอร์เน็ต[[#_ftn2|[2]]]

 

= <span style="font-size:x-large;">'''ที่มาและการก่อตั้ง'''</span> =

          Beppe Grillo เป็นนักแสดงตลกที่เริ่มออกมาวิพากษ์วิจารณ์การเมือง โดยเฉพาะกรณีการคอรัปชั่นตั้งแต่ปี 1987 โดยแสดงความคิดเห็นในรูปแบบการแสดงหรือผ่านทางเว็บบล็อคชื่อ beppegrillo.it ซึ่งกลายเป็นช่องทางติดต่อระหว่าง Beppe Grillo กับกลุ่มแฟนคลับโดยตรง[[#_ftn3|[3]]]

          การแสดงเวทีตลกทำให้ Beppe Grillo ได้มีโอกาสพบกับ Gianroberto Casaleggio ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการช่วยดูแลเรื่องการติดต่อสื่อสารผ่านเว็บไซต์ในปี 2005 Gianroberto Casaleggio ได้แนะนำให้ Beppe Grillo ใช้เว็บไซต์ meetup.com ในการสร้างกลุ่มแนวร่วม '''“เพื่อน Beppe Grillo”''' ซึ่งต่อมากลุ่มแนวร่วมนี้ได้ขยายตัวเป็นหลายพันคนในปี ค.ศ. 2013[[#_ftn4|[4]]]

          การขยายจำนวนของผู้เข้าร่วมกับขบวนการของ Beppe Grillo และ Gianroberto Casaleggio และความสำเร็จในการเดินขบวนแสดงพลังในปี ค.ศ. 2007 ซึ่งพวกเขาเรียกวันนี้ว่า V-Day โดยตัวอักษร V นั้น ย่อมาจาก vaffanculo เป็นคำด่าในภาษาอิตาเลียนให้ความหมายในเชิงว่า '''"ไปตายซะ"'''[[#_ftn5|[5]]] นำมาสู่การก่อตั้งพรรคการเมืองเพื่อเข้าสู่สนามเลือกตั้งอย่างเต็มตัวในชื่อ Five Star Movement ในปี 2009[[#_ftn6|[6]]]

 

= <span style="font-size:x-large;">'''การเคลื่อนไหวในช่วงแรก (ค.ศ. 2009 - 2013)'''</span> =

          ในช่วงปี ค.ศ. 2009 – 2013 Five Star Movement ส่งผู้สมัครเข้าชิงเก้าอี้ในการเมืองท้องถิ่นได้รับความสำเร็จครั้งแรกในแคว้นปีเยมอนเตทางตะวันตกเฉียงเหนือของอิตาลี ต่อมาในการเลือกตั้งที่ซิชิลี Five Star Movement ก็สามารถทำคะแนนได้เป็นอันดับหนึ่ง[[#_ftn7|[7]]]

          ความสำเร็จในการเลือกตั้งท้องถิ่นทำให้ Five Star Movement เป็นที่จับตามองของประชาชนในการเลือกตั้งทั่วไประดับชาติในปี ค.ศ. 2013 Five Star Movement ประสบความสำเร็จอย่างงดงาม ได้ที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎรถึง 109 ที่นั่ง จากทั้งหมด 630 ที่นั่ง นับเป็นพรรคการเมืองที่ครองที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎรเป็นอันดับสอง ขณะที่ในสภาสูงหรือวุฒิสภา Five Star Movement สามารถคว้าที่นั่งในสภาได้ถึง 54 ที่นั่ง จาก 315 ที่นั่งของสภาสูง ทำให้ Five Star Movement เป็นพรรคการเมืองที่มีที่นั่งมากเป็นอันดับสามในสภาดังกล่าว จากความสำเร็จที่กล่าวมาทำให้ Five Star Movement นับเป็นพรรคการเมืองที่เติบโตอย่างรวดเร็วที่สุดพรรคหนึ่งของยุโรปนับตั้งแต่สิ้นสุด[[สงครามโลกครั้งที่_2]] เป็นต้นมา[[#_ftn8|[8]]]

 

= <span style="font-size:x-large;">'''สู่จุดสูงสุด (ค.ศ. 2014 – 2018)'''</span> =

          แม้ว่าในช่วงแรก Five Star Movement จะประสบความสำเร็จเป็นอย่างมากในการเลือกตั้ง แต่เนื่องจากเป็นพรรคการเมืองที่ค่อนข้างใหม่ ภายในพรรคมีความขัดแย้งค่อนข้างสูง และทำให้มีการขับสมาชิกออกจากพรรคเป็นระยะๆ และทำให้พรรคต้องพยายามออกระเบียบเพื่อควบคุมพฤติกรรมของสมาชิกให้มากยิ่งขึ้น ปัญหาในช่วงแรกของ Five Star Movement ประการต่อมาคือเมื่อผู้ร่วมก่อตั้ง Gianroberto Casaleggio เสียชีวิตจากอาการป่วยเรื้อรัง ทำให้ต้องเปลี่ยนมือผู้ดูแลช่องทางติดต่อทางอินเตอร์เน็ตไปสู่ Davide Casaleggio ผู้เป็นบุตรชาย[[#_ftn9|[9]]]

          อย่างไรก็ตาม แม้จะต้องผจญกับปัญหาจำนวนมาก แต่ Five Star Movement ก็ประสบความสำเร็จในสนามเลือกตั้งเป็นอย่างมาก โดยในการเลือกตั้งทั่วไปของอิตาลีในปี ค.ศ. 2018 Five Star Movement ได้ที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎรมากเป็นอันดับหนึ่ง จำนวน 227 ที่นั่ง โดยได้คะแนนเสียงจากผู้ออกมาใช้สิทธิประมาณ ร้อยละ 33 และได้เป็นแกนนำในการจัดตั้งรัฐบาล[[#_ftn10|[10]]]

 

= <span style="font-size:x-large;">'''เสื่อมความนิยม (ค.ศ. 2019 – 2022)'''</span> =

          หลังจากชัยชนะในการเลือกตั้งในปี ค.ศ. 2018 คะแนนนิยมของ Five Star Movement ก็เสื่อมลงเป็นระยะ ๆ จนในปี ค.ศ. 2022 คะแนนความนิยมของ Five Star Movement ตกลงมาเหลือเพียงประมาณ ร้อยละ 11 สาเหตุส่วนหนึ่งของความเสื่อมความนิยมเป็นเพราะว่าสมาชิกรุ่นก่อตั้งของ Five Star Movement ได้ถอนตัวหรือไม่ก็ย้ายออกไปสังกัดกลุ่มการเมืองอื่น[[#_ftn11|[11]]] และในการเลือกตั้งปี ค.ศ. 2022 Five Star Movement ไม่สามารถครองเสียงข้างมากในสภา ได้เก้าอี้ในสภาผู้แทนราษฎรมากเป็นอันดับสาม

 

= <span style="font-size:x-large;">'''อุดมการณ์'''</span> =

          Five Star Movement เป็นพรรคการเมืองที่ยากจะจัดอยู่ในเฉดซ้ายหรือขวา อีกทั้ง Five Star Movement เองก็พยายามจะนำเสนอตัวเองในลักษณะที่สามารถก้าวข้ามเส้นแบ่งทางอุดมการณ์ โดยภายหลังจากที่ Five Star Movement ชนะการเลือกตั้งในปี ค.ศ. 2018 ในช่วงแรกได้เป็นพันธมิตรกับพรรคขวาจัด ก่อนที่จะเปลี่ยนเป็นพันธมิตรกับพรรคฝ่ายซ้ายในเวลาต่อมา ทั้งนี้ Five Star Movement มีลักษณะอุดมการณ์ประชานิยม ซึ่งแสดงออกผ่านท่าทีหรือความพยายามจะแสดงท่าทีต่อต้านการเมืองในระบบ[[#_ftn12|[12]]]

          หลักการทำงานสำคัญของ Five Star Movement วางอยู่บนแนวคิด[[ประชาธิปไตยทางตรง_(direct_democracy)|ประชาธิปไตยทางตรง]] (direct democracy) ที่พรรคตั้งใจพัฒนาขึ้นเพื่อทลายข้อจำกัดของประชาธิปไตยแบบตัวแทน (representative democracy) ความคิดหลักอันหนึ่งคือการทำให้ประชาชนสามารถใช้อำนาจการปกครองทางตรงของตนเองให้มากที่สุดโดยไม่จำเป็นต้องมอบหมายให้ตัวแทนไปใช้อำนาจแทนตน เนื่องจากแนวคิดนี้มองว่าตัวแทนผู้รับมอบอำนาจจากประชาชนเมื่อได้อำนาจการปกครองไปแล้วมักจะนำไปใช้แบบฉ้อฉลและมุ่งตอบสนองผลประโยชน์ของกลุ่มผลประโยชน์หรือกลุ่มทุนที่ทรงอิทธิพลทางการเมืองมากกว่าการคำนึงถึงผลประโยชน์ที่แท้จริงของประชาชน[[#_ftn13|[13]]]

          Five Star Movement ใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีอินเตอร์เน็ตในการสร้างพื้นที่การตัดสินใจร่วมกันของประชาชนอย่างชาญฉลาดและสร้างการมีส่วนร่วมได้อย่างมีความหมาย โดยในระยะเริ่มแรก Five Star Movement ได้สร้างแพลตฟอร์มที่มีชื่อว่า Grillo's blog ขึ้นมาเพื่อให้สมาชิกเข้าไปลงทะเบียนเพื่อลงคะแนนเสียงออนไลน์ในการคัดเลือกผู้สมัครรับเลือกตั้งในนามพรรค[[#_ftn14|[14]]] ต่อมา ได้มีการเปิดใช้แอพพลิเคชั่นชื่อ Rousseau ซึ่งสามารถเข้าถึงได้ผ่านทางเว็บ สำหรับสมาชิกที่ลงทะเบียนสามารถเข้าไปอภิปราย แสดงความเห็นชอบหรือไม่เห็นชอบ ในร่างกฎหมายที่พรรคเตรียมนำเสนอเข้าสู่การพิจารณาของสภา[[#_ftn15|[15]]] การใช้ประโยชน์จากแพลตฟอร์มดังกล่าวมีส่วนสำคัญในความสำเร็จอย่างสูงของ Five Star Movement ในช่วง ค.ศ. 2014 - 2018

          อย่างไรก็ตาม ระบบดังกล่าวโดยเฉพาะ Rousseau ถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าขาดความน่าเชื่อถือ ขาดความปลอดภัย ขาดความโปร่งใส และเปิดโอกาสให้มีการเข้าไปจัดการข้อมูลได้โดยวิธีการที่ไม่ชอบมาพากล เพื่อตอบสนองต่อข้อบกพร่องด้านความปลอดภัยของ Rousseau หน่วยงานคุ้มครองข้อมูลของอิตาลีได้ทำการสอบสวนและมีรายงานว่าอดีตสมาชิก Five Star Movement วิพากษ์วิจารณ์แพลตฟอร์มและตั้งคำถามถึงความถูกต้องของกระบวนการเสนอชื่อผู้สมัครรับเลือกตั้งทั่วไปและความสมบูรณ์ของบัตรลงคะแนนลับ นอกจากนี้ยังพบการเข้าถึงเว็บไซต์ที่เกี่ยวข้องต่าง ๆ โดยไม่ได้รับอนุญาต นำไปสู่การสั่งปรับ Rousseau เป็นเงิน 50,000 ยูโร สำหรับความล้มเหลวในการป้องกันข้อมูลต่าง ๆ ในที่สุด Five Star Movement ยุติการใช้ Rousseau ในปี ค.ศ. 2021[[#_ftn16|[16]]]

 

= '''<span style="font-size:x-large;">อ้างอิง</span>''' =
<div><div id="ftn1">
[[#_ftnref1|[1]]] Bickerton, Christopher J., and Carlo Invernizzi Accetti. "‘Techno-populism’as a new party family: the case of the Five Star Movement and Podemos." Contemporary Italian Politics 10.2 (2018): 132-150; Galbo, Joe. "Making Sense of Italian Populism: The Five Star Movement and the Lega." Alternate Routes: A Journal of Critical Social Research 31.1 (2020).
</div> <div id="ftn2">
[[#_ftnref2|[2]]] Paolo Gerbaudo, 2018. The Digital Party: Political Organisation and Online Democracy. Pluto Press.
</div> <div id="ftn3">
[[#_ftnref3|[3]]]Rosanna De Rosa, 2013. The Five Stars Movement in the Italian Political Scenario A Case for Cybercratic Centralism?. JeDEM. 5. 128-140. 10.29379/jedem.v5i2.218. p.128
</div> <div id="ftn4">
[[#_ftnref4|[4]]]Filippo Tronconi, 2018. ''The Italian Five Star Movement during the Crisis: Towards Normalisation?. South European Society and Politics, 23(1), 163–180. ''doi:10.1080/13608746.2018.1428889. p.164
</div> <div id="ftn5">
[[#_ftnref5|[5]]] Ibid. p.164
</div> <div id="ftn6">
[[#_ftnref6|[6]]] Ibid. p.165
</div> <div id="ftn7">
[[#_ftnref7|[7]]] Ibid. p.165
</div> <div id="ftn8">
[[#_ftnref8|[8]]] Ibid. p.165
</div> <div id="ftn9">
[[#_ftnref9|[9]]] Ibid. p.165
</div> <div id="ftn10">
[[#_ftnref10|[10]]] The Guardian, 2018. “Eurosceptic Italy in race to form majority government”. Retrieved from https://www.theguardian.com/world/2018/mar/05/italy-turns-back-on-europe-as-election-points-to-hung-parliament
</div> <div id="ftn11">
[[#_ftnref11|[11]]] DW, 2022. “Where is Italy's populist Five Star Movement headed?”. Retrieved from https://www.dw.com/en/where-is-italys-populist-five-star-movement-headed/a-62494515
</div> <div id="ftn12">
[[#_ftnref12|[12]]] Antonio Benasaglio Berlucchi, 2021. “Understanding the populism of the Five Star Movement – and its continuity with the past”. LSE. Retrieved from https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2021/08/26/understanding-the-populism-of-the-five-star-movement-and-its-continuity-with-the-past/
</div> <div id="ftn13">
[[#_ftnref13|[13]]] Manucci, Luca, and Michi Amsler. "Where the wind blows: Five Star Movement’s populism, direct democracy and ideological flexibility." Italian Political Science Review/Rivista Italiana di Scienza Politica 48.1 (2018): 109-132.
</div> <div id="ftn14">
[[#_ftnref14|[14]]] Musso, Marta, and Marzia Maccaferri. "At the origins of the political discourse of the 5-Star Movement (M5S): Internet, direct democracy and the “future of the past”." Internet Histories 2.1-2 (2018): 98-120.
</div> <div id="ftn15">
[[#_ftnref15|[15]]] Stockman, Caroline, and Vincenzo Scalia. "Democracy on the five star movement’s Rousseau platform." European Politics and Society 21.5 (2020): 603-617.
</div> <div id="ftn16">
[[#_ftnref16|[16]]] Giacomini, G. (2022). To Be or Not to Be ‘Rousseauian’. The Rise and Fall of ‘Digital Utopianism’in the Five Star Movement. JeDEM-eJournal of eDemocracy and Open Government, 14(2), 149-166.
</div> </div>
[[Category:พรรคการเมือง]]