เมืองลูกหลวงโท - ประวัติรุ่นแก้ไข

Apirom เมื่อ 03:13, 18 ธันวาคม 2560

2017-12-18T03:13:27Z

←รุ่นแก้ไขก่อนหน้า		รุ่นแก้ไขเมื่อ 10:13, 18 ธันวาคม 2560
บรรทัดที่ 1:		บรรทัดที่ 1:

	เรียบเรียงโดย : ดร. ชาติชาย มุกสง		เรียบเรียงโดย : ดร. ชาติชาย มุกสง

	ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ : รศ.ดร.นิยม รัฐอมฤต		ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ : รศ.ดร.นิยม รัฐอมฤต

	----		----
บรรทัดที่ 8:		บรรทัดที่ 8:
	'''ความหมายของเมืองลูกหลวงโท'''		'''ความหมายของเมืองลูกหลวงโท'''

	เมืองลูกหลวงโทเป็นเมืองในการปกครองด้วยระบบเมืองลูกหลวงที่ใช้ในการบริหารราชการแผ่นดินในสมัยอยุธยาตอนต้น  โดยเมืองลูกหลวงโทนั้นคือเมืองสำคัญรองจากเมืองลูกหลวงเอกซึ่งสำคัญรองลงมาจากเมืองหลวงในราชอาณาจักรคือกรุงศรีอยุธยา บางครั้งเรียกว่าเมืองหลานหลวงมีความสำคัญในฐานะหัวเมืองที่มีหน้าที่ต้องควบคุมดูแลเมืองเล็กใกล้เคียงแทนศูนย์กลางเหมือนเมืองลูกหลวงเอกเพื่อกระชับอำนาจให้รวมอยู่กับศูนย์กลางที่กรุงศรีอยุธยา แต่ความสำคัญน้อยกว่าหรือมีขนาดเล็กกว่า		เมืองลูกหลวงโทเป็นเมืองในการปกครองด้วยระบบ[[เมืองลูกหลวง]]ที่ใช้ใน[[การบริหารราชการแผ่นดิน]]ในสมัยอยุธยาตอนต้น  โดยเมืองลูกหลวงโทนั้นคือเมืองสำคัญรองจาก[[เมืองลูกหลวงเอก]]ซึ่งสำคัญรองลงมาจากเมืองหลวงในราชอาณาจักรคือกรุงศรีอยุธยา บางครั้งเรียกว่า[[เมืองหลานหลวง]]มีความสำคัญในฐานะหัวเมืองที่มีหน้าที่ต้องควบคุมดูแลเมืองเล็กใกล้เคียงแทนศูนย์กลางเหมือนเมืองลูกหลวงเอกเพื่อกระชับอำนาจให้รวมอยู่กับศูนย์กลางที่กรุงศรีอยุธยา แต่ความสำคัญน้อยกว่าหรือมีขนาดเล็กกว่า

	หัวเมืองลูกหลวงมีฐานะเป็นเมืองเอก และเมืองหลานหลวงเป็นเมืองโท  จึงส่งเจ้านายชั้นสูงในราชวงศ์มาครองเช่นเดียวกันแต่เป็นระดับหลานหลวงหรือเจ้านายในราชวงศ์มาครองเท่านั้น ต่างจากเมืองลูกหลวงเอกที่จะส่งเจ้านายระดับสูงคือพระราชโอรสหรือพระอนุชาธิราชมากินเมืองในฐานะอุปราชที่มีอำนาจค่อนข้างอิสระ ในหลักการระบบเมืองลูกหลวง (เอก) หลานหลวง (โท) ได้ทำให้ราชวงศ์มีความมั่นคง เพราะปิดโอกาสที่ขุนนางจะขึ้นมาแย่งชิงราชสมบัติ[[#_ftn1\|[1]]] นั่นเป็นเหตุผลว่าสมัยต้นอยุธยาการแย่งชิงราชสมบัติเกิดขึ้นจากสมาชิกในราชวงศ์ไม่ใช่ขุนนางเหมือนในสมัยหลัง		หัวเมืองลูกหลวงมีฐานะเป็นเมืองเอก และเมืองหลานหลวงเป็นเมืองโท  จึงส่งเจ้านายชั้นสูงในราชวงศ์มาครองเช่นเดียวกันแต่เป็นระดับหลานหลวงหรือเจ้านายในราชวงศ์มาครองเท่านั้น ต่างจากเมืองลูกหลวงเอกที่จะส่งเจ้านายระดับสูงคือพระราชโอรสหรือพระอนุชาธิราชมากินเมืองในฐานะอุปราชที่มีอำนาจค่อนข้างอิสระ ในหลักการระบบเมืองลูกหลวง (เอก) หลานหลวง (โท) ได้ทำให้ราชวงศ์มีความมั่นคง เพราะปิดโอกาสที่ขุนนางจะขึ้นมาแย่งชิงราชสมบัติ[[#_ftn1\|[1]]] นั่นเป็นเหตุผลว่าสมัยต้นอยุธยาการแย่งชิงราชสมบัติเกิดขึ้นจากสมาชิกในราชวงศ์ไม่ใช่ขุนนางเหมือนในสมัยหลัง
บรรทัดที่ 22:		บรรทัดที่ 22:
	'''ฐานะและบทบาทของเมืองลูกหลวงโท'''		'''ฐานะและบทบาทของเมืองลูกหลวงโท'''

	การเรียกเมืองลูกหลวงมาจากฐานะของลูกกษัตริย์ที่ไปปกครองเมืองจากฐานะสำคัญของราชโอรสในราชวงศ์ ที่เกิดจากฐานันดรศักดิ์ของพระมารดา ดังปรากฏในกฎมณเทียรบาลกำหนดไว้ว่า		การเรียกเมืองลูกหลวงมาจากฐานะของลูกกษัตริย์ที่ไปปกครองเมืองจากฐานะสำคัญของราชโอรสในราชวงศ์ ที่เกิดจาก[[ฐานันดรศักดิ์]]ของพระมารดา ดังปรากฏใน[[กฎมณเทียรบาล]]กำหนดไว้ว่า


บรรทัดที่ 42:		บรรทัดที่ 42:
	แม้ว่าเมืองลูกหลวง หลานหลวงในสมัยต้นอยุธยาจะมีอิสระในการบริหารงานภายในของตนตามประเพณีการปกครองในยุคนั้น แต่เนื่องจากอยู่ในวงราชธานีที่ใกล้ชิดกับเมืองหลวงจึงต้องอยู่ภายใต้การควบคุมของอยุธยาอย่างใกล้ชิด เมืองหลวงสามารถแต่งตั้งถอดถอน หรือโยกย้ายสับเปลี่ยนตำแหน่งเจ้าเมืองตลอดจนข้าราชการในเมืองได้ ถือว่าเป็นระบบกึ่งรวมอำนาจเอาไว้ที่ศูนย์กลาง[[#_ftn7\|[7]]]อยู่ด้วย		แม้ว่าเมืองลูกหลวง หลานหลวงในสมัยต้นอยุธยาจะมีอิสระในการบริหารงานภายในของตนตามประเพณีการปกครองในยุคนั้น แต่เนื่องจากอยู่ในวงราชธานีที่ใกล้ชิดกับเมืองหลวงจึงต้องอยู่ภายใต้การควบคุมของอยุธยาอย่างใกล้ชิด เมืองหลวงสามารถแต่งตั้งถอดถอน หรือโยกย้ายสับเปลี่ยนตำแหน่งเจ้าเมืองตลอดจนข้าราชการในเมืองได้ ถือว่าเป็นระบบกึ่งรวมอำนาจเอาไว้ที่ศูนย์กลาง[[#_ftn7\|[7]]]อยู่ด้วย

	การปกครองหัวเมืองในระบบเมืองลูกหลวงที่ใช้ในตอนต้นอยุธยา ซึ่งมีเมืองลูกหลวงโทอยู่เป็นส่วนหนึ่งด้วยนั้น มาถึงกาลสิ้นสุดลงเมื่อถูกปรับปรุงด้วยระบบการปกครองหัวเมืองใหม่ที่แบ่งเป็น 4 ระดับคือ เมืองเอก โท ตรี จัตวา อันปรากฏขึ้นชัดเจนในระบบราชการแบบใหม่ของอยุธยาสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ เพื่อรองรับการขยายตัวของราชอาณาจักรและเปลี่ยนมาใช้ขุนนางในการปกครองหัวเมืองมากกว่าราชวงศ์ไปกินเมือง แต่ในช่วงเวลาตั้งแต่ราว พ.ศ. 2000 จนถึง 2100 ในเวลาประมาณ 100 ปีนี้ระบบเมืองลูกหลวงน่าจะถูกใช้ควบคู่ไปกับระบบเมืองเอก โท ตรี จัตวา ในการปกครองหัวเมืองขึ้นอยู่กับราโชบายของแต่ละรัชสมัย แต่หลังรัชสมัยพระมหาธรรมราชาจึงสิ้นสุดเมืองลูกหลวงอย่างแท้จริง เพราะไม่ปรากฏการแต่งตั้งเจ้านายไปปกครองหัวเมืองอีกเลย		การปกครองหัวเมืองในระบบเมืองลูกหลวงที่ใช้ในตอนต้นอยุธยา ซึ่งมีเมืองลูกหลวงโทอยู่เป็นส่วนหนึ่งด้วยนั้น มาถึงกาลสิ้นสุดลงเมื่อถูกปรับปรุงด้วยระบบการปกครองหัวเมืองใหม่ที่แบ่งเป็น 4 ระดับคือ เมืองเอก โท ตรี จัตวา อันปรากฏขึ้นชัดเจนในระบบราชการแบบใหม่ของอยุธยาสมัย[[สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ]] เพื่อรองรับการขยายตัวของราชอาณาจักรและเปลี่ยนมาใช้ขุนนางในการปกครองหัวเมืองมากกว่าราชวงศ์ไปกินเมือง แต่ในช่วงเวลาตั้งแต่ราว พ.ศ. 2000 จนถึง 2100 ในเวลาประมาณ 100 ปีนี้ระบบเมืองลูกหลวงน่าจะถูกใช้ควบคู่ไปกับระบบเมืองเอก โท ตรี จัตวา ในการปกครองหัวเมืองขึ้นอยู่กับราโชบายของแต่ละรัชสมัย แต่หลังรัชสมัยพระมหาธรรมราชาจึงสิ้นสุดเมืองลูกหลวงอย่างแท้จริง เพราะไม่ปรากฏการแต่งตั้งเจ้านายไปปกครองหัวเมืองอีกเลย

	'''สรุป'''		'''สรุป'''
บรรทัดที่ 52:		บรรทัดที่ 52:
	ควอริช เวลส์. ''การปกครองและการบริหารของไทยสมัยโบราณ''. แปลโดย กาญจนี ละอองศรีและยุพา ชุมจันทร์. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์และไทยวัฒนาพานิช. 2527.		ควอริช เวลส์. ''การปกครองและการบริหารของไทยสมัยโบราณ''. แปลโดย กาญจนี ละอองศรีและยุพา ชุมจันทร์. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์และไทยวัฒนาพานิช. 2527.

	นิธิ เอียวศรีวงศ์ (บรรณาธิการ). ''ศรีรามเทพนคร'''': รวมความเรียงว่าด้วยประวัติศาสตร์อยุธยาตอนต้น''. กรุงเทพฯ: ศิลปวัฒนธรรม, 2527.		นิธิ เอียวศรีวงศ์ (บรรณาธิการ). ''ศรีรามเทพนคร'''': รวมความเรียงว่าด้วยประวัติศาสตร์อยุธยาตอนต้น'''''<b>. กรุงเทพฯ: ศิลปวัฒนธรรม, 2527.</b>

	มานพ ถาวรวัฒน์สกุล. ''ขุนนางอยุธยา.'' กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2547.		มานพ ถาวรวัฒน์สกุล. ''ขุนนางอยุธยา.'' กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2547.
บรรทัดที่ 74:		บรรทัดที่ 74:
	[[#_ftnref6\|[6]]] มานพ ถาวรวัฒน์สกุล, ''ขุนนางอยุธยา.'' กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2547, หน้า 70-71.		[[#_ftnref6\|[6]]] มานพ ถาวรวัฒน์สกุล, ''ขุนนางอยุธยา.'' กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2547, หน้า 70-71.
	</div> <div id="ftn7">		</div> <div id="ftn7">
	[[#_ftnref7\|[7]]] นิธิ เอียวศรีวงศ์ (บรรณาธิการ), ''ศรีรามเทพนคร'''': รวมความเรียงว่าด้วยประวัติศาสตร์อยุธยาตอนต้น''. กรุงเทพฯ: ศิลปวัฒนธรรม, 2527, หน้า 31.		[[#_ftnref7\|[7]]] นิธิ เอียวศรีวงศ์ (บรรณาธิการ), ''ศรีรามเทพนคร'''': รวมความเรียงว่าด้วยประวัติศาสตร์อยุธยาตอนต้น'''''<b>. กรุงเทพฯ: ศิลปวัฒนธรรม, 2527, หน้า 31.</b>
	</div> </div>		</div> </div>
	[[Category:การบริหารราชการแผ่นดิน]]		[[Category:การบริหารราชการแผ่นดิน]]

Apirom: สร้างหน้าด้วย " เรียบเรียงโดย : ดร. ชาติชาย มุกสง ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทค..."

2017-12-07T09:38:55Z

สร้างหน้าด้วย " เรียบเรียงโดย : ดร. ชาติชาย มุกสง ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทค..."

หน้าใหม่

เรียบเรียงโดย : ดร. ชาติชาย มุกสง

ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ : รศ.ดร.นิยม รัฐอมฤต

----

'''ความหมายของเมืองลูกหลวงโท'''

          เมืองลูกหลวงโทเป็นเมืองในการปกครองด้วยระบบเมืองลูกหลวงที่ใช้ในการบริหารราชการแผ่นดินในสมัยอยุธยาตอนต้น  โดยเมืองลูกหลวงโทนั้นคือเมืองสำคัญรองจากเมืองลูกหลวงเอกซึ่งสำคัญรองลงมาจากเมืองหลวงในราชอาณาจักรคือกรุงศรีอยุธยา บางครั้งเรียกว่าเมืองหลานหลวงมีความสำคัญในฐานะหัวเมืองที่มีหน้าที่ต้องควบคุมดูแลเมืองเล็กใกล้เคียงแทนศูนย์กลางเหมือนเมืองลูกหลวงเอกเพื่อกระชับอำนาจให้รวมอยู่กับศูนย์กลางที่กรุงศรีอยุธยา แต่ความสำคัญน้อยกว่าหรือมีขนาดเล็กกว่า

          หัวเมืองลูกหลวงมีฐานะเป็นเมืองเอก และเมืองหลานหลวงเป็นเมืองโท  จึงส่งเจ้านายชั้นสูงในราชวงศ์มาครองเช่นเดียวกันแต่เป็นระดับหลานหลวงหรือเจ้านายในราชวงศ์มาครองเท่านั้น ต่างจากเมืองลูกหลวงเอกที่จะส่งเจ้านายระดับสูงคือพระราชโอรสหรือพระอนุชาธิราชมากินเมืองในฐานะอุปราชที่มีอำนาจค่อนข้างอิสระ ในหลักการระบบเมืองลูกหลวง (เอก) หลานหลวง (โท) ได้ทำให้ราชวงศ์มีความมั่นคง เพราะปิดโอกาสที่ขุนนางจะขึ้นมาแย่งชิงราชสมบัติ[[#_ftn1|[1]]] นั่นเป็นเหตุผลว่าสมัยต้นอยุธยาการแย่งชิงราชสมบัติเกิดขึ้นจากสมาชิกในราชวงศ์ไม่ใช่ขุนนางเหมือนในสมัยหลัง

'''ความสำคัญของเมืองลูกหลวงโท'''

          การเกิดขึ้นของเมืองลูกหลวงโทก็เช่นเดียวกับเมืองลูกหลวงเอกคืออาจจะเกิดจากยุทธศาสตร์คือป้องกันศึกศัตรูหรือเป็นเมืองสำคัญทางเศรษฐกิจของราชวงศ์ จึงต้องให้สมาชิกราชวงศ์ของกษัตริย์ที่ปกครองอยุธยาดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองเพื่อประกันความจงรักภักดีในหมู่ญาติสนิทมากกว่าจะใช้ขุนนางไปปกครอง โดยระบบเมืองลูกหลวงจะถูกนำมาใช้ในการปกครองหัวเมืองช่วงประมาณ 250 ปีแรกของอาณาจักรอยุธยา โดยมีพัฒนาการและเปลี่ยนแปลงมาโดยตลอด

          การจัดระบบเมืองลูกหลวงยุคแรกที่ชัดเจนก็คือการจัดการปกครองตั้งแต่แรกเริ่มสถาปนาอยุธยาเป็นราชธานีขึ้นในปี พ.ศ. 1893 ในสมัยพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) ไปจนสิ้นสุดลงในสมัยเจ้าสามพระยา (1967-1991) ซึ่งเป็นการปกครองแบบเมืองลูกหลวงคือการที่กษัตริย์อยุธยาส่งเชื้อสายในราชวงศ์ไปครองเมืองสำคัญในราชอาณาจักรที่เรียกว่าเมืองลูกหลวงซึ่งมีความเป็นอิสระจากเมืองหลวงพอสมควรคือมีอำนาจควบคุมดูแลเมืองบริวารใกล้เคียงจนทำให้เกิดศูนย์อำนาจใหม่ในเมืองลูกหลวงจนเป็นอันตรายต่อราชบัลลังก์ในกรุงศรีอยุธยาอยู่เสมอ จนกล่าวได้ว่ากลายเป็นสถาบันเมืองลูกหลวงขึ้นในระบบการเมืองการปกครองของอยุธยาในสมัยตอนต้นขึ้นอย่างชัดเจน

          การปกครองหัวเมืองในอาณาจักรอยุธยาตอนต้นมีการแบ่งหัวเมืองลูกหลวงเป็นเมืองลูกหลวงเอกคือหัวเมืองลูกหลวงที่มีฐานะเป็นเมืองเอก และเมืองลูกหลวงโทซึ่งเป็นเมืองหลานหลวงมีฐานะเป็นเมืองโท ส่วนการจัดแบ่งหัวเมืองออกเป็นเมืองตรีและจัตวาคงจะเกิดขึ้นเมื่อราชอาณาจักรขยายตัวไปมากแล้ว เนื่องจากเจ้านายระดับสูงทรงได้รับแต่งตั้งไปกินเมืองลูกหลวงต่างๆ แต่ละพระองค์อาจได้รับเครื่องยศชั้นสูง และมีพระราชอำนาจค่อนข้างอิสระจึงทรงปกครองหัวเมืองในฐานะอุปราช ขึ้นตรงต่อพระมหากษัตริย์ ในหลักการแล้วระบบเมืองลูกหลวงที่มีทั้งเมืองลูกหลวงเอกและลูกหลวงโท (หรือหลานหลวง) นั้น ทำให้ราชวงศ์มีความมั่นคงเพราะปิดโอกาสขุนนางจะมาแย่งชิงราชสมบัติ แต่การที่เจ้านายได้ปกครองเมืองลูกหลวงอย่างค่อนข้างอิสระ เปิดโอกาสให้เจ้านายหลายพระองค์ทรงสามารถสะสมกำลังและสร้างบารมีได้เข้มแข็งพอที่จะอ้างสิทธิในราชบัลลังก์เมื่อสิ้นรัชกาลของพระราชบิดาลง[[#_ftn2|[2]]]

'''ฐานะและบทบาทของเมืองลูกหลวงโท'''

           การเรียกเมืองลูกหลวงมาจากฐานะของลูกกษัตริย์ที่ไปปกครองเมืองจากฐานะสำคัญของราชโอรสในราชวงศ์ ที่เกิดจากฐานันดรศักดิ์ของพระมารดา ดังปรากฏในกฎมณเทียรบาลกำหนดไว้ว่า

 

''กำหนดพระราชกฤษฎีกาไอยการ พระราชกุมาร พระราชนัดดา ฝ่ายพระราชกุมารเกิดด้วยอัคมเหสี คือสมเด็จหน่อพระพุทธเจ้า อันเกิดด้วยแม่หยัวเมือง เปนพระมหาอุปราช เกิดด้วยลูกหลวงกินเมืองเอก เกิดด้วยหลานหลวงกินเมืองโท เกิดด้วยพระสนมเปนพระเยาวราช''

''พระลูกเธอกินเมืองถวายบังคมแก่สมเดจหน่อพระพุทธิเจ้า พระเยาวราชถวายบังคมแก่พระเจ้าลูกเธอกินเมือง''

''เมืองลูกหลวง คือเมืองพิศณุโลก เมืองสวรรคโลก เมืองกำแพงเพช เมืองลพบุรี เมืองสิงคบุรี''

''เมืองหลานหลวง คือเมืองอินทบุรี เมืองพรหมบุรี[[#_ftn3|'''[3]''']]''

 

          หมายความว่าพระราชกุมารเกิดด้วยลูกหลวง คือมีพระราชมารดาเป็นพระราชธิดากษัตริย์ได้ครองเมืองลูกหลวงเอก หากเกิดด้วยหลานหลวงคือมีพระราชมารดาเป็นชั้นพระนัดดาก็จะได้ครองเมืองลูกหลวงโท ฐานะของเจ้านายเหล่านี้อาจเปลี่ยนแปลงสูงขึ้นได้ จากกินเมืองเล็กแล้วเลื่อนไปกินเมืองที่สำคัญกว่า[[#_ftn4|[4]]] หรือที่เรียกเมืองลูกหลวงว่าเมืองเอกและเรียกหัวเมืองหลานหลวงว่าเมืองโท ซึ่งมีพระราชโอรสชั้นที่สองเป็นผู้ปกครอง และอยู่ชายแดนของวงราชธานี[[#_ftn5|[5]]]

          เท่าที่หลักฐานปรากฏชัดเจนในสมัยต้นอยุธยาที่ยังใช้ระบบเมืองลูกหลวงอยู่นั้น เมืองหลานหลวง ได้แก่ เมืองอินทบุรี  และพรหมบุรี ซึ่งเป็นเมืองในชั้นในใกล้ราชธานีมากและมีขนาดไม่ใหญ่  บางครั้งผู้ที่จะปกครองเมืองเหล่านี้ขึ้นอยู่กับลักษณะเมือง  ถ้าเมืองไหนมีความสำคัญมากราชธานีจะส่งเจ้านายชั้นสูงไปปกครองและมีบทบาทสำคัญในการควบคุมหัวเมืองใกล้เคียงในลุ่มน้ำเจ้าพระยาให้อยู่ในอำนาจของกรุงศรีอยุธยาอย่างแน่นหนาและมั่นคง อีกประการที่สำคัญคือเมืองลูกหลวงและหลานหลวงมีอำนาจในการปกครองตนเองเกือบเป็นอิสระ   เพราะเป็นเมืองของเจ้านายในราชวงศ์ที่ใกล้ชิดจึงมีอิสระในการสั่งสมกำลังคนและเศรษฐกิจของตัวเองได้อย่างอิสระ ด้านหนึ่งก็เป็นการควบคุมกำลังคนและอำนาจทางเศรษฐกิจเอาไว้ในราชวงศ์ที่ครองอยุธยาที่ทุกเมืองยอมรับเป็นศูนย์กลางร่วมกัน แต่อีกด้านหนึ่งการสั่งสมอำนาจก็สร้างความตึงเครียดทางการเมืองและบั่นทอนเสถียรภาพของกษัตริย์ที่ครองบัลลังก์ที่ไม่เข้มแข็งก็อาจถูกแย่งชิงอำนาจได้ง่ายจากผู้มีอำนาจที่สั่งสมในเมืองลูกหลวง หลานหลวงเหล่านี้[[#_ftn6|[6]]] ที่รวบรวมกำลังและเครือข่ายกันสนับสนุนเจ้านายที่เข้มแข็งขึ้นเป็นกษัตริย์

          แม้ว่าเมืองลูกหลวง หลานหลวงในสมัยต้นอยุธยาจะมีอิสระในการบริหารงานภายในของตนตามประเพณีการปกครองในยุคนั้น แต่เนื่องจากอยู่ในวงราชธานีที่ใกล้ชิดกับเมืองหลวงจึงต้องอยู่ภายใต้การควบคุมของอยุธยาอย่างใกล้ชิด เมืองหลวงสามารถแต่งตั้งถอดถอน หรือโยกย้ายสับเปลี่ยนตำแหน่งเจ้าเมืองตลอดจนข้าราชการในเมืองได้ ถือว่าเป็นระบบกึ่งรวมอำนาจเอาไว้ที่ศูนย์กลาง[[#_ftn7|[7]]]อยู่ด้วย

          การปกครองหัวเมืองในระบบเมืองลูกหลวงที่ใช้ในตอนต้นอยุธยา ซึ่งมีเมืองลูกหลวงโทอยู่เป็นส่วนหนึ่งด้วยนั้น มาถึงกาลสิ้นสุดลงเมื่อถูกปรับปรุงด้วยระบบการปกครองหัวเมืองใหม่ที่แบ่งเป็น 4 ระดับคือ เมืองเอก โท ตรี จัตวา อันปรากฏขึ้นชัดเจนในระบบราชการแบบใหม่ของอยุธยาสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ เพื่อรองรับการขยายตัวของราชอาณาจักรและเปลี่ยนมาใช้ขุนนางในการปกครองหัวเมืองมากกว่าราชวงศ์ไปกินเมือง แต่ในช่วงเวลาตั้งแต่ราว พ.ศ. 2000 จนถึง 2100 ในเวลาประมาณ 100 ปีนี้ระบบเมืองลูกหลวงน่าจะถูกใช้ควบคู่ไปกับระบบเมืองเอก โท ตรี จัตวา ในการปกครองหัวเมืองขึ้นอยู่กับราโชบายของแต่ละรัชสมัย แต่หลังรัชสมัยพระมหาธรรมราชาจึงสิ้นสุดเมืองลูกหลวงอย่างแท้จริง เพราะไม่ปรากฏการแต่งตั้งเจ้านายไปปกครองหัวเมืองอีกเลย

'''สรุป'''

          เมืองลูกหลวงโทคือเมืองในระบบเมืองลูกหลวงสถาบันทางการเมืองที่ใช้บริหารอาณาจักรสมัยต้นอยุธยาที่มีฐานะรองจากเมืองลูกหลวงเอก หรือบางครั้งจะรู้จักกันในนามเมืองหลานหลวงมีความสำคัญในฐานะหัวเมืองชั้นนอกที่ต้องควบคุมดูแลหัวเมืองเล็กหัวเมืองน้อยใกล้เคียงแทนกรุงศรีอยุธยาและดึงอำนาจเข้าสู่ศูนย์กลางเมื่อแรกตั้งอาณาจักรให้มีความมั่นคงเหมือนเมืองลูกหลวงเอกแต่ความสำคัญน้อยกว่าจึงส่งเจ้านายระดับหลานหลวงหรือเจ้านายในราชวงศ์ระดับชั้นรองๆ ลงมาครองเมืองลูกหลวงโทเท่านั้น

'''บรรณานุกรม'''

ควอริช เวลส์. ''การปกครองและการบริหารของไทยสมัยโบราณ''. แปลโดย กาญจนี ละอองศรีและยุพา ชุมจันทร์. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์และไทยวัฒนาพานิช. 2527.

นิธิ เอียวศรีวงศ์ (บรรณาธิการ). ''ศรีรามเทพนคร'''': รวมความเรียงว่าด้วยประวัติศาสตร์อยุธยาตอนต้น''. กรุงเทพฯ: ศิลปวัฒนธรรม, 2527.

มานพ ถาวรวัฒน์สกุล. ''ขุนนางอยุธยา.'' กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2547.

ราชบัณฑิตยสถาน. ''กฎหมายตราสามดวง ราชบัณฑิตยสถาน เล่ม 2''. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน, 2550.

วินัย พงศ์ศรีเพียร. “การปกครองหัวเมืองของไทยสมัยอยุธยาตอนปลาย: ศึกษาจากพระราชกำหนดเก่า จุลศักราช 1089 รัชสมัยสมเด็จพระเจ้าท้ายสระ”. ''วารสารราชบัณฑิต.'' ปีที่ 30 ฉบับที่ 1 (มกราคม-มีนาคม), 2548. หน้า 114-130.         

'''อ้างอิง'''
<div><div id="ftn1">
[[#_ftnref1|[1]]] วินัย พงศ์ศรีเพียร. “การปกครองหัวเมืองของไทยสมัยอยุธยาตอนปลาย: ศึกษาจากพระราชกำหนดเก่า จุลศักราช 1089 รัชสมัยสมเด็จพระเจ้าท้ายสระ”,'''วารสารราชบัณฑิต'''. ปีที่ 30 ฉบับที่ 1 (มกราคม-มีนาคม), 2548, หน้า 116.         
</div> <div id="ftn2">
[[#_ftnref2|[2]]] วินัย พงศ์ศรีเพียร. “การปกครองหัวเมืองของไทยสมัยอยุธยาตอนปลาย: ศึกษาจากพระราชกำหนดเก่า จุลศักราช 1089 รัชสมัยสมเด็จพระเจ้าท้ายสระ”,''วารสารราชบัณฑิต.'' ปีที่ 30 ฉบับที่ 1 (มกราคม-มีนาคม), 2548, หน้า 116.  
</div> <div id="ftn3">
[[#_ftnref3|[3]]] ราชบัณฑิตยสถาน, ''กฎหมายตราสามดวง ราชบัณฑิตยสถาน เล่ม 2,'' กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน, 2550, หน้า 178-179.
</div> <div id="ftn4">
[[#_ftnref4|[4]]] วินัย พงศ์ศรีเพียร. “การปกครองหัวเมืองของไทยสมัยอยุธยาตอนปลาย: ศึกษาจากพระราชกำหนดเก่า จุลศักราช 1089 รัชสมัยสมเด็จพระเจ้าท้ายสระ”,''วารสารราชบัณฑิต.'' ปีที่ 30 ฉบับที่ 1 (มกราคม-มีนาคม), 2548, หน้า 116         
</div> <div id="ftn5">
[[#_ftnref5|[5]]] ควอริช เวลส์. ''การปกครองและการบริหารของไทยสมัยโบราณ''. แปลโดย กาญจนี ละอองศรีและยุพา ชุมจันทร์. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์และไทยวัฒนาพานิช. 2527, หน้า  87-88.
</div> <div id="ftn6">
[[#_ftnref6|[6]]] มานพ ถาวรวัฒน์สกุล, ''ขุนนางอยุธยา.'' กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2547, หน้า 70-71.
</div> <div id="ftn7">
[[#_ftnref7|[7]]] นิธิ เอียวศรีวงศ์ (บรรณาธิการ), ''ศรีรามเทพนคร'''': รวมความเรียงว่าด้วยประวัติศาสตร์อยุธยาตอนต้น''. กรุงเทพฯ: ศิลปวัฒนธรรม, 2527, หน้า 31.
</div> </div>
[[Category:การบริหารราชการแผ่นดิน]]