Adminkpi: สร้างหน้าด้วย "'''''ผู้เรียบเรียง : ดร.เลิศพร อุดมพงษ์''''' '''''ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ : ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.มานวิภา อินทรทัต''''' ----'''สภานักเรียน (Student Council)''' ''' ''' แนวคิดการให้เยาวชนเข้ามา..."

2026-04-07T09:47:49Z

สร้างหน้าด้วย "'''''ผู้เรียบเรียง : ดร.เลิศพร อุดมพงษ์''''' '''''ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ : ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.มานวิภา อินทรทัต''''' ----'''สภานักเรียน (Student Council)''' ''' ''' แนวคิดการให้เยาวชนเข้ามา..."

หน้าใหม่

'''''ผู้เรียบเรียง : ดร.เลิศพร อุดมพงษ์'''''

'''''ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ : ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.มานวิภา อินทรทัต'''''
----'''สภานักเรียน (Student Council)'''

'''   ''' แนวคิดการให้เยาวชนเข้ามามีส่วนร่วมในการปกครองดูแลกันเอง อาจเกิดขึ้นในยุคกรีกโบราณราวศตวรรษที่ 6 ก่อนคริสตกาล จนกระทั่งในคริสต์ศตวรรษที่ 20 มีการจัดตั้งกระบวนการดังกล่าวนี้ในรูปแบบของสภานักเรียนขึ้นตามโรงเรียนและวิทยาลัยต่าง ๆ ทั่วสหรัฐอเมริกาในที่สุด โดยมีจุดมุ่งหมายให้นักเรียน “ได้เรียนรู้จากการกระทำ” เป็นการศึกษาเพื่อชีวิตด้วยการเปิดโอกาสให้นักเรียนได้ฝึกปฏิบัติโดยตรง และมีสุขภาพจิตที่ดี (Jacobson, 1963 อ้างถึงใน ประกอบ สาระวรรณ, 2548) การจัดกิจกรรมในรูปแบบสภานักเรียนนี้ เป็นกิจกรรมที่มีการใช้อย่างแพร่หลายในต่างประเทศ และมีความแตกต่างกันทั้งชื่อ รูปแบบ และการดำเนินการจัดกิจกรรม คำว่า “สภานักเรียน” นั้นในภาษาอังกฤษมีคำเรียกที่แตกต่างกันหลายชื่อแต่ล้วนมีความหมายเดียวกัน ได้แก่ Student Council, Student Senate, Civic Association, Cabinet, General Organization, Welfare Committee, School City Council, Board of Commissioner, School Congress, School Government และ Student Government (McKown, H.C., 1956 อ้างถึงใน อรวรรณ พนาพันธ์, 2518)

   ตัวแบบในต่างประเทศที่เป็นแบบอย่างการปฏิบัติที่ดีในการให้ความสำคัญต่อการใช้สภานักเรียนเป็นกลไกในการส่งเสริมความเป็นพลเมืองประชาธิปไตยในเยาวชนที่สำคัญ คือ ราชอาณาจักรนอร์เวย์ ซึ่งได้กำหนดความสำคัญไว้ในพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติของนอร์เวย์ ในหลายส่วน เกี่ยวกับการส่งเสริมด้านพลเมืองศึกษา ความว่า “นักเรียนทุกคนควรจะต้องยึดโยงอยู่ในประเด็นโต้แย้งทางสังคม และ ควรนำประเด็นเหล่านั้นมาตั้งคำถามเพื่อตอบว่า เรื่องราวเหล่านั้นควรเป็นอย่างไร (เช่น ปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองจะแก้ไขได้อย่างไร หรือ วิธีการปกครองในระบอบประชาธิปไตย ควรเป็นอย่างไร) นักเรียนจะต้องพัฒนาความสามารถของตนเองให้เป็นผู้มีอิสระทางความคิด และคิดวิพากษ์ เพื่อจะแสดงทางเลือกอย่างมีเหตุผลในประเด็นพื้นฐานทางสังคมนักเรียนจะต้องตระหนักว่าระบบการเมืองของนอร์เวย์ สร้างขึ้นมาได้อย่างไร และทำงานอย่างไร และรู้ว่าส่งผลต่อการพัฒนาได้อย่างไร นักเรียนจะต้องได้รับการพัฒนาความสนใจและถูกฝึกฝนในการทำงานตามวิถีทางแห่งประชาธิปไตยและการมีส่วนร่วมอย่างกระตือรือร้นในสังคม” (Borhaug, 2010) นอร์เวย์อาจจะเป็นประเทศเดียวในโลก ที่มีการเพิ่มเติมเรื่องของสภานักเรียนให้บรรจุอยู่ในหลักสูตรการศึกษาระดับชาติ ซึ่งเท่ากับเป็นการให้กระบวนการนี้ กระทำได้โดยชอบด้วยกฎหมายและทุกโรงเรียนต้องจัดตั้งสภานักเรียน บทบาทสำคัญของสภานักเรียน ที่มีความสำคัญนอกเหนือจากเป็นการส่งเสริมประชาธิปไตยแล้ว ยังมีอิทธิพลต่อการวางแผนทุก ๆ แง่มุมของการใช้ชีวิตในโรงเรียนของนักเรียน กระบวนการที่เกิดขึ้นผ่านสภานักเรียนจะช่วยพัฒนาความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับประชาธิปไตยและสามารถเรียนรู้กระบวนการมีส่วนร่วมในระบอบประชาธิปไตยได้เป็นอย่างดี อันจะนำไปสู่การเป็นพลเมืองที่กระตือรือร้นทางการเมืองในอนาคต

   สำหรับตัวแบบของประเทศในแถบเอเชียที่มักได้รับการกล่าวถึง คือ ประเทศญี่ปุ่น ทุกโรงเรียนของญี่ปุ่นจะมีการจัดตั้งสภานักเรียน ซึ่งจะอยู่ในส่วนของกิจกรรมพิเศษ นักเรียนทุกคนถือเป็นสมาชิก แต่ละห้องเรียนจะมีการคัดเลือกผู้แทนห้องละ 1-2 คน เพื่อเข้ามาเป็นคณะกรรมการหลักในสภานักเรียน ซึ่งคณะกรรมการส่วนใหญ่จะมีความกระตือรือร้นดีในการทำงานโดยเฉพาะผู้ที่เป็นประธานสภา จะมีอำนาจการบริหารอย่างแท้จริง เป็นผู้มีบทบาทกระตุ้นการทำกิจกรรมและเกี่ยวข้องกับโครงการต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในโรงเรียน ซึ่งเกี่ยวเนื่องถึงการทำความสะอาดแม่น้ำลำคลองในชุมชนไปจนถึงเรื่องการเสนอโครงการระดับเมืองและมีส่วนผลักดันนักเรียนไปยังต่างประเทศด้วย บทบาทของคณะกรรมการนักเรียนนี้มีส่วนสำคัญเป็นอย่างมากต่อการขับเคลื่อนกิจกรรมของโรงเรียน ครูมีเพียงหน้าที่เป็นที่ปรึกษาเท่านั้น นักเรียนเป็นผู้ที่มีอิสระสูงมากในการกำหนดเป้าหมายและรูปแบบการทำงานร่วมกัน กระบวนการที่ได้รับความสำคัญมากและถือเป็นพลังความสามารถของระบบการศึกษาของญี่ปุ่น คือ การฝึกนักเรียนให้สามารถคิดไตร่ตรองและคิดสะท้อนได้ ซึ่งเป็นสิ่งที่ได้รับการฝังเป็นองค์ประกอบในกิจกรรมต่าง ๆ ของโรงเรียน นักเรียนส่วนใหญ่เป็นผู้มีความสามารถถึงขั้นที่สามารถระบุจุดอ่อนในการทำงานของตนเองหรือของกลุ่มได้ สามารถพัฒนาและกำหนดเป้าหมายใหม่ในการทำงานได้ (Parmenter และคณะ, 2008) กล่าวโดยสรุปคือ นักเรียนทั้งหมดได้เข้าไปเกี่ยวข้องกับกิจกรรมต่าง ๆ ผ่านการทำกิจกรรมในโรงเรียน ผู้วางระบบการศึกษามองว่า “กระบวนการมีส่วนร่วม” เป็นหัวใจหลักของการสร้างพลเมืองที่กระตือรือร้น

'''   ''' สำหรับประเทศไทย การดำเนินงานสภานักเรียนได้เริ่มต้นในโรงเรียนตั้งแต่ยุคที่เป็นกรมสามัญศึกษา และโรงเรียนที่สังกัดกรมฝึกหัดครู ในระยะเริ่มแรกการใช้กิจกรรมสภานักเรียนยังไม่แพร่หลายนัก แต่ในโรงเรียนบางแห่งสามารถดำเนินกิจกรรมได้ดีถึงขั้นที่มีการตราธรรมนูญของสภานักเรียนไว้ด้วย อาทิ โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียน โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา เป็นต้น ซึ่งความชัดเจนในการดำเนินกิจกรรมสภานักเรียนปรากฏชัดขึ้น ด้วยกระแสของการเรียกร้องจากพลังนักเรียนนักศึกษาในการขอมีสิทธิ มีเสียง และมีส่วนร่วมในการปกครองตนเองและการบริหารโรงเรียน หลังเหตุการณ์ทางการเมืองในเดือน ตุลาคม พ.ศ.2516 กระทรวงศึกษาธิการจึงได้เสนอแนวทางให้โรงเรียนทุกแห่งในสังกัดได้พิจารณาจัดตั้งสภานักเรียนขึ้น โดยมีสาระสำคัญ คือ โรงเรียนมีหน้าที่ส่งเสริมการจัดกิจกรรมนี้ เพื่อให้นักเรียนนักศึกษาได้มีความคิดริเริ่มในการดำเนินการ เป็นการฝึกและส่งเสริมการแสดงออกในทางที่ถูกที่ควรตามวัย ระดับ และฐานะของนักเรียน รวมทั้ง ทำให้นักเรียนนักศึกษาได้ใช้เวลาให้เป็นประโยชน์ต่อส่วนรวม และเพิ่มพูนประสบการณ์ให้กับตนเอง โดยมีครูอาจารย์เป็นที่ปรึกษาให้คำแนะนำอย่างใกล้ชิด (อรวรรณ พนาพันธ์, 2518)

   สภานักเรียนเป็นกิจกรรมสำคัญในการพัฒนานักเรียนให้มีภาวะผู้นำที่ใช้กระบวนการประชาธิปไตยและนำหลักธรรมาภิบาลมาดำเนินงาน โดยจุดมุ่งหมายสำคัญของสภานักเรียน คือ การเปิดโอกาสให้นักเรียนได้เรียนรู้เรื่องกระบวนการประชาธิปไตย วิถีประชาธิปไตย การเป็นผู้นำ การทำงานเป็นทีม และการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการพัฒนาโรงเรียน จึงใช้กระบวนการประชาธิปไตยอันเป็นวัฒนธรรมในการอยู่ร่วมกันในโรงเรียน เป็นกลไกในการดำเนินงาน มุ่งเน้นให้นักเรียนได้ซึมซับ และคุ้นเคยกับความเป็นประชาธิปไตย มีคารวธรรม ปัญญาธรรม สามัคคีธรรมในการสร้างความสงบสุขในสังคม ตั้งแต่ระดับครอบครัว โรงเรียน ชุมชนไปจนถึงสังคมและประเทศ สภานักเรียนจึงเป็นรากฐานที่มีความสำคัญต่อการพัฒนาทรัพยากรบุคคลให้เติบโตขึ้น เป็นพลังที่เข้มแข็งในการสร้างสรรค์ความเป็นประชาธิปไตยในโรงเรียน ดังนั้น จึงควรส่งเสริมสนับสนุนให้นักเรียนทุกคนมีส่วนร่วมในกิจกรรมสภานักเรียนและใช้เป็นกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ที่มุ่งเน้นให้ผู้เรียนบูรณาการความรู้ ทักษะ ประสบการณ์ที่ได้จากการเรียนรู้ตามกลุ่มสาระการเรียนรู้ เพื่อหล่อหลอมให้นักเรียนเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ มีความงอกงามด้านร่างกาย อารมณ์ สังคม สติปัญญา คุณธรรม จริยธรรม และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ก, 2558) ทั้งนี้ ในคู่มือสภานักเรียนของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ได้กำหนดบทบาท หน้าที่ และความสำคัญของสภานักเรียนไว้ ดังนี้ (สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ข., 2558)

   (1) บทบาทของสภานักเรียน

   (1.1) เป็นผู้นำในการปฏิบัติกิจกรรมเพื่อส่วนรวมตามหลักธรรมาภิบาล

   (1.2) ปกป้องคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของตนเองและเพื่อนนักเรียน โดยใช้กระบวนการประชาธิปไตย และแนวทางสันติวิธี

   (1.3) ส่งเสริม สนับสนุนและมีส่วนร่วมในทุกกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อนักเรียนและส่วนรวม

   (1.4) สืบสานความรู้ ภูมิปัญญา อนุรักษ์วัฒนธรรมและเอกลักษณ์ของชาติ

   (1.5) เป็นผู้นำเพื่อการมีส่วนร่วมในกิจกรรมของชุมชนและสังคม

   (1.6) ประสานและปฏิบัติงานร่วมกับทุกหน่วยงาน องค์กร ชุมชนต่าง ๆ

   (1.7) รณรงค์ให้นักเรียนทำความดีเพื่อเป็นประโยชน์ต่อโรงเรียน

   (2) หน้าที่ของสภานักเรียน

   (2.1) ดูแลทุกข์ สุข ของนักเรียน และร่วมแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในโรงเรียน

   (2.2) ประสานงานกับบุคลากร และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในด้านต่าง ๆ เพื่อประโยชน์และความก้าวหน้าที่นักเรียนควรได้รับ

   (2.3) รับผิดชอบงานและกิจกรรมต่าง ๆ ตามที่ได้รับมอบหมายจากโรงเรียน

   (2.4) คิดริเริ่มโครงการที่เป็นประโยชน์ สามารถปฏิบัติได้จริง และส่งผลต่อการพัฒนาโรงเรียน

   (2.5) ดูแลสอดส่อง และบริหารจัดการทรัพยากรที่มีอยู่ในโรงเรียนให้เกิดประโยชน์อย่างคุ้มค่า

   (2.6) ประชาสัมพันธ์ข้อมูลข่าวสารที่เป็นประโยชน์ ทันต่อเหตุการณ์ และตรงไปตรงมา

   (2.7) เสนอความคิดเห็นต่อโรงเรียน ในการพัฒนาคุณภาพการเรียนการสอนและเพื่อพัฒนาโรงเรียนในด้านต่าง ๆ

   (2.8) วางแผนดำเนินงานกิจกรรมต่าง ๆ ร่วมกับครูที่ปรึกษา

   (2.9) ปฏิบัติงานโดยไม่ขัดหรือแย้งกับระเบียบ หรือข้อบังคับอื่นใดของทางราชการ พร้อมทั้งต้องรักษาไว้ซึ่งศีลธรรมวัฒนธรรม และขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงาม

   (3) ความสำคัญของสภานักเรียน

   (3.1) เป็นกลไกสำคัญให้นักเรียนเห็นคุณค่าของระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตย และเพื่อการพัฒนาสังคมในโรงเรียนให้เป็นสังคมประชาธิปไตย

   (3.2) เป็นกระบวนการในการพัฒนาศักยภาพการเป็นผู้นำและผู้ตามที่ดี

   (3.3) เป็นเวทีให้นักเรียนได้ฝึกทักษะและประสบการณ์ตามวิถีชีวิตประชาธิปไตยและการใช้หลักธรรมาภิบาล

   (3.4) สร้างโอกาสให้นักเรียนได้เรียนรู้การอยู่ร่วมกันในสังคมประชาธิปไตยอย่างสงบสุข

   (3.5) เป็นยุทธศาสตร์สำคัญในการปลูกฝังจิตวิญญาณประชาธิปไตยและการใช้หลักธรรมา    ภิบาลให้แก่นักเรียน

   (3.6) เปิดโอกาสให้นักเรียนมีส่วนร่วมในกิจกรรมของโรงเรียน

   (3.7) ส่งเสริมให้นักเรียนได้รู้จักสิทธิและหน้าที่ของตนเอง และรู้จักเคารพสิทธิและความคิดเห็นของผู้อื่น

   (3.8) ส่งเสริมให้นักเรียนมีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ และรู้จักคิดอย่างมีวิจารณญาณ

   (3.9) ให้นักเรียนมีความรับผิดชอบในหน้าที่ต่อตนเองและสังคม

   (3.10) ส่งเสริมความสามัคคีและให้เกิดความมีน้ำใจต่อหมู่คณะ

   (3.11) ส่งเสริมนักเรียนให้เป็นพลเมืองดีในสังคมประชาธิปไตย

   จากบทบาท หน้าที่ และความสำคัญของสภานักเรียนข้างต้น กล่าวโดยสรุปได้ว่า จุดมุ่งหมายสำคัญของสภานักเรียน คือ การเปิดโอกาสให้นักเรียนได้เรียนรู้เรื่องกระบวนการประชาธิปไตยวิถีประชาธิปไตย การเป็นผู้นำ การทำงานเป็นทีม และการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการพัฒนาโรงเรียน โดยใช้กระบวนการประชาธิปไตยอันเป็นวัฒนธรรมในการอยู่ร่วมกันในโรงเรียน เป็นกลไกในการดำเนินงาน มุ่งเน้นให้นักเรียนได้ซึมซับและคุ้นเคยกับบรรยากาศความเป็นประชาธิปไตยมีคารวธรรม ปัญญาธรรม สามัคคีธรรม ในการสร้างความสงบสุขในสังคม ตั้งแต่ระดับครอบครัว โรงเรียน ชุมชนไปจนถึงสังคมระดับใหญ่ สภานักเรียนจึงเป็นรากฐานที่มีความหมาย และมีความสำคัญต่อการพัฒนาทรัพยากรบุคคลในโรงเรียนให้เติบโตขึ้นเป็นพลเมืองที่กระตือรือร้น เป็นพลังที่เข้มแข็งในการสร้างสรรค์ความเป็นประชาธิปไตย

'''บรรณานุกรม'''

ประกอบ สาระวรรณ. (2548). '''การนำเสนอรูปแบบสภานักเรียนในสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน.''' วิทยานิพนธ์    การศึกษาดุษฎีบัณฑิต สาขาการบริหารการศึกษา มหาวิทยาลัยนเรศวร

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ก. (2558). '''คู่มือการจัดกิจกรรมฝึกอบรมสภานักเรียน.'''    กรุงเทพมหานคร. โรงพิมพ์สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ข. (2558). '''คู่มือแนวทางการปฏิบัติงานกิจกรรมสภา    นักเรียน.''' กรุงเทพมหานคร. โรงพิมพ์สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

อรวรรณ พนาพันธ์. (2518). '''การจัดสภานักเรียนในโรงเรียนมัธยมศึกษา.''' วิทยานิพนธ์ครุศาสตร

   มหาบัณฑิต แผนกวิชามัธยมศึกษา บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

Borhaug, K. (2010). '''Norwegian Civic Education-Beyond Formalism?.''' Journal of Social

Sciences Education. 9(1), 66-77.

Parmenter, L., Mizuyama, M. and Taniguchi, K. (2008). '''Chapter15: Citizenship Education in Japan.''' The SAGE Handbook of Education for Citizenship and Democracy.    SAGE Publications.

สภานักเรียน - ประวัติรุ่นแก้ไข