https://wiki.kpi.ac.th/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%A3
ยกกระบัตร - ประวัติรุ่นแก้ไข
2026-05-02T18:10:47Z
ประวัติรุ่นแก้ไขของหน้านี้ในวิกิ
MediaWiki 1.42.1
https://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%A3&diff=13159&oldid=prev
Apirom เมื่อ 06:28, 18 ธันวาคม 2560
2017-12-18T06:28:36Z
<p></p>
<a href="https://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%A3&diff=13159&oldid=13080">แสดงการเปลี่ยนแปลง</a>
Apirom
https://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%A3&diff=13080&oldid=prev
Apirom: สร้างหน้าด้วย " เรียบเรียงโดย : ดร.ชาติชาย มุกสง และ นายภาณุพงศ์ สิทธิสา..."
2017-12-08T10:16:23Z
<p>สร้างหน้าด้วย " เรียบเรียงโดย : ดร.ชาติชาย มุกสง และ นายภาณุพงศ์ สิทธิสา..."</p>
<p><b>หน้าใหม่</b></p><div><br />
เรียบเรียงโดย : ดร.ชาติชาย มุกสง และ นายภาณุพงศ์ สิทธิสาร<br />
<br />
ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ : รศ.ดร.นิยม รัฐอมฤต<br />
<br />
----<br />
<br />
<u>ยกกระบัตร</u><br />
<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ''ยกกระบัตร ยกระบัตร ยกบัตร ยุกกระบัตร ยุกระบัตร ''หรือ''ยุกรบัตร'' คือ ตำแหน่งข้าราชการสังกัดกระทรวงวัง มีหน้าที่ออกไปประจำอยู่ตามหัวเมืองเพื่อสอดส่องอรรถคดี [[#_ftn1|[1]]] เป็นตำแหน่งราชการที่มีความสำคัญทางการปกครองมาแต่โบราณ คุณสมบัติของผู้ที่จะดำรงตำแหน่งยกกระบัตรในอดีตนั้น ต้องถึงพร้อมด้วยชาติวุฒิ เป็นผู้ดีมีตระกูล และคุณวุฒิ เป็นผู้มีความรอบรู้ทั้งด้านนิติศาสตร์ รัฐศาสตร์ ตลอดจนขนบธรรมเนียมปฏิบัติทางราชการเป็นอย่างดี [[#_ftn2|[2]]] ทั้งนี้ ตำแหน่งยกกระบัตรเทียบได้กับตำแหน่งอัยการในปัจจุบัน<br />
<br />
<u>ความเป็นมาและความสำคัญ</u><br />
<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; การรักษาความยุติธรรมในอดีต พระมหากษัตริย์ทรงไม่อาจรับพระราชภาระชำระคดีความต่าง ๆ ได้ครอบคลุมทั่วทั้งพระราชอาณาจักรเพียงพระองค์เดียว จึงทรงแบ่งพระราชอำนาจให้ผู้อื่นช่วยในการรักษาความยุติธรรม ด้วยเหตุนี้ เสนาบดีกระทรวงวัง จึงมีหน้าที่ตั้งยกกระบัตรออกไปอยู่ตามหัวเมือง เมืองละคน สำหรับบอกรายงานการรักษาความยุติธรรมในเมืองนั้น ๆ เข้ามาถวายให้พระมหากษัตริย์ทรงทราบ [[#_ftn3|[3]]]<br />
<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; นอกจากยกกระบัตรจะทำหน้าที่ดูแลความยุติธรรมประหนึ่งเป็นหัวหน้าศาลในหัวเมืองแล้ว ยังมีหน้าที่ไม่ต่างจากรองเจ้าเมือง ด้วยเป็นผู้ที่กรมวังตั้งออกไป เคยได้ฟังได้เห็นการปฏิบัติราชการใกล้ชิดเบื้องพระยุคลบาท ได้ฟังใบบอกพระราชดำรัสตัดสินคดีต่าง ๆ จึงเป็นผู้รู้นโยบายจากทางเมืองหลวง [[#_ftn4|[4]]] เมื่อออกไปรับตำแหน่งหน้าที่ตามหัวเมือง จึงเปรียบเสมือนผู้แทนต่างพระเนตรพระกรรณ คอยสอดส่องดูแลทั้งกระบวนการยุติธรรมและความประพฤติของกรมการเมืองอีกด้วย<br />
<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ในสมัยกรุงศรีอยุธยา ตามพระอัยการครั้งแผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ (ครองราชย์ระหว่าง พ.ศ.1991 – 2031) ระบุไว้ว่า หัวเมืองเอก เมืองนครศรีธรรมราช ยกกระบัตร ศักดินา 1,600 ที่พระภักดีราช เมืองโท ยกกระบัตร ศักดินา 1,000 เมืองตรี ยกกระบัตร ศักดินา 600 และเมืองจัตวา ยกกระบัตร ศักดินา 500 [[#_ftn5|[5]]]<br />
<br />
<u>บทบาทหน้าที่ของยกกระบัตร</u><br />
<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; อำนาจและหน้าที่ของยกกระบัตรที่ระบุไว้ในกฎหมายตราสามดวง สามารถจัดแบ่งหมวดหมู่ได้ ดังนี้ [[#_ftn6|[6]]]<br />
<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <u>ด้านการบริหารและการปกครอง</u><br />
<br />
*คอยสอดส่องดูแลความประพฤติของเจ้าเมืองและกรมการเมือง <br />
*จัดทำรายงานกิจการความเป็นไปในหัวเมืองนั้น ๆ ขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายพระมหากษัตริย์ อนึ่ง ยกกระบัตรจะมาเข้าเฝ้าพระมหากษัตริย์เมื่อใดก็ได้ เจ้าเมืองไม่มีสิทธิ์ห้าม <br />
*ยกกระบัตรต้องรู้จำนวนไพร่พลภายในหัวเมือง เพื่อสามารถกะเกณฑ์จำนวนคนที่มีทะเบียนมาใช้ในราชการงานของหลวงได้ หากไม่รู้ถือว่ามีโทษ [[#_ftn7|[7]]] <br />
<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <u>ด้านการทหาร</u><br />
<br />
*หน้าที่เกี่ยวกับการรณรงค์สงคราม เช่น ติดตามเจ้าเมืองไปในราชการสงคราม หรือจัดหาเครื่องใช้ของทหาร <br />
<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <u>ด้านการยุติธรรม</u><br />
<br />
*คอยสอดส่องอรรถคดีความในหัวเมือง เช่น ศาลมหาดไทย เจ้าเมืองจะออกว่าความตัดสินคดีแต่เพียงผู้เดียวไม่ได้ ต้องมียกกระบัตรนั่งคู่ด้วย &nbsp; <br />
<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <u>ด้านการเศรษฐกิจและพิธีการ</u><br />
<br />
*หน้าที่ดูแลเกี่ยวกับทรัพยากรอันมีค่าทางเศรษฐกิจ เช่น ไม้ฝาง ให้เข้าสู่ท้องพระคลังอย่างปลอดภัย หากยกกระบัตรทุจริตเสียเอง จะได้รับโทษอย่างร้ายแรงถึงประหารชีวิตและริบราชบาตร [[#_ftn8|[8]]] <br />
*หน้าที่เกี่ยวกับการพระราชพิธี เช่น การจัดให้ข้าราชการและผู้เป็นยกกระบัตรเข้าถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยา หรือเจ้าเมืองจะประกอบพิธีการใด ๆ ยกกระบัตรต้องรู้เห็นด้วย <br />
<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ตามบันทึกทางประวัติศาสตร์ โดยมากไม่ปรากฏประวัติที่ชัดเจนของผู้ที่เคยรับตำแหน่งยกกระบัตร อย่างไรก็ตาม บุคคลสำคัญที่เคยรับตำแหน่งหน้าที่ดังกล่าว คือ นายทองด้วง บุตรพระอักษรสุนทรศาสตร์ กับนางหยก รับราชการเป็นหลวงยกกระบัตรเมืองราชบุรี [[#_ftn9|[9]]] กระทั่งสิ้นสุดสมัยกรุงศรีอยุธยาเมื่อ พ.ศ.2310 นายทองด้วงยังคงรับราชการต่อมาในสมัยกรุงธนบุรี ก่อนที่จะปราบดาภิเษกขึ้นเป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี ปรากฏพระนามคือ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก รัชกาลที่ 1<br />
<br />
<u>การยกเลิกตำแหน่งยกกระบัตร</u><br />
<br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; เมื่อ พ.ศ.2436 ตรงกับรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้มีการก่อตั้งกรมอัยการ สังกัดกระทรวงมหาดไทย ตำแหน่งยกกระบัตรยังคงมีอยู่ในทุกหัวเมืองมณฑล โดยเรียกว่า ยกกระบัตรเมือง และยกกระบัตรมณฑล ครั้นถึงรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ.2459 ทรงมีพระราชดำริเห็นว่า ยกกระบัตรนั้นเป็นคำที่มีมาแต่โบราณ ความหมายและการใช้งานย่อมเปลี่ยนแปลงไปมาก ด้วยเหตุนี้ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รวมพนักงานอัยการซึ่งแยกกันอยู่หลายกระทรวง เข้ามาอยู่รวมกันในกรมอัยการ สังกัดกระทรวงยุติธรรม และประกาศให้ยกเลิกตำแหน่งยกกระบัตร ให้เรียกว่าอัยการ โดยที่พนักงานอัยการมีไว้สำหรับเป็นทนายแผ่นดิน [[#_ftn10|[10]]]<br />
<br />
&nbsp;<br />
<br />
<u>บรรณานุกรม</u><br />
<br />
จุลจักรพงษ์, พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า,&nbsp; '''เจ้าชีวิต''',&nbsp; พิมพ์ครั้งที่ 6,&nbsp; กรุงเทพฯ: ริเวอร์ บุ๊คส์,&nbsp; 2554.<br />
<br />
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระ,&nbsp; '''ลักษณะการปกครองประเทศไทยแต่โบราณ''',&nbsp; พระนคร: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ธนาคารออมสิน,&nbsp; 2498.<br />
<br />
เทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, สมเด็จพระ,&nbsp; '''บันทึกเรื่องการปกครองของไทยสมัยอยุธยา&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; และต้นรัตนโกสินทร์''',&nbsp; กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย,&nbsp; 2549.<br />
<br />
ยืนหยัด ใจสมุทร,&nbsp; '''ต้นตระกูลอัยการไทย''',&nbsp; กรุงเทพฯ: ศยาม,&nbsp; 2537.<br />
<br />
ราชบัณฑิตยสถาน,&nbsp; '''กฎหมายตราสามดวง ฉบับราชบัณฑิตยสถาน เล่ม ''''''2''',&nbsp; กรุงเทพฯ: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ราชบัณฑิตยสถาน,&nbsp; 2550.<br />
<br />
_______,&nbsp; '''พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.''''''2554''',&nbsp; พิมพ์ครั้งที่ 2,&nbsp; กรุงเทพฯ: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ราชบัณฑิตยสถาน,&nbsp; 2556.<br />
<br />
สำนักงานอัยการสูงสุด,&nbsp; '''พิพิธภัณฑ์อัยการไทย''',&nbsp; กรุงเทพฯ: สำนักงานอัยการสูงสุด,&nbsp; 2546.<br />
<br />
_______,&nbsp; '''อัยการไทย''',&nbsp; กรุงเทพฯ: สำนักอัยการสูงสุด,&nbsp; 2539.<br />
<br />
'''&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;'''<br />
<div><u>อ้างอิง</u> <div id="ftn1"><br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [1] ราชบัณฑิตยสถาน,&nbsp; '''พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.''''''2554''',&nbsp; (พิมพ์ครั้งที่ 2,&nbsp; กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน,&nbsp; 2556),&nbsp; หน้า 938.<br />
</div> <div id="ftn2"><br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [2] ราชบัณฑิตยสถาน,&nbsp; '''กฎหมายตราสามดวง ฉบับราชบัณฑิตยสถาน เล่ม ''''''2''',&nbsp; (กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน,&nbsp; 2550),&nbsp; หน้า 42.<br />
</div> <div id="ftn3"><br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [3] สมเด็จฯ กรมพระดำรงราชานุภาพ,&nbsp; '''ลักษณะการปกครองประเทศไทยแต่โบราณ''',&nbsp; (พระนคร: ธนาคารออมสิน,&nbsp; 2498),&nbsp; หน้า 25.<br />
</div> <div id="ftn4"><br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [4] สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี,&nbsp; '''บันทึกเรื่องการปกครองของไทยสมัยอยุธยาและต้นรัตนโกสินทร์''',&nbsp; (กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย,&nbsp; 2549),&nbsp; หน้า 15.<br />
</div> <div id="ftn5"><br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [5] ยืนหยัด ใจสมุทร,&nbsp; '''ต้นตระกูลอัยการไทย''',&nbsp; (กรุงเทพฯ: ศยาม,&nbsp; 2537),&nbsp; หน้า 26.<br />
</div> <div id="ftn6"><br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [6] สำนักงานอัยการสูงสุด,&nbsp; '''อัยการไทย''',&nbsp; (กรุงเทพฯ: สำนักอัยการสูงสุด,&nbsp; 2539),&nbsp; หน้า 6 – 7.<br />
</div> <div id="ftn7"><br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [7] สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี,&nbsp; '''บันทึกเรื่องการปกครองของไทยสมัยอยุธยาและต้นรัตนโกสินทร์''',&nbsp; (กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย,&nbsp; 2549),&nbsp; หน้า 49 – 50.<br />
</div> <div id="ftn8"><br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [8] ราชบัณฑิตยสถาน,&nbsp; '''กฎหมายตราสามดวง ฉบับราชบัณฑิตยสถาน เล่ม ''''''2''',&nbsp; (กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน,&nbsp; 2550),&nbsp; หน้า 45.<br />
</div> <div id="ftn9"><br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [9] พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์,&nbsp; '''เจ้าชีวิต''',&nbsp; (พิมพ์ครั้งที่ 6,&nbsp; กรุงเทพฯ: ริเวอร์ บุ๊คส์,&nbsp; 2554),&nbsp; หน้า 67.<br />
</div> <div id="ftn10"><br />
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [10] สำนักงานอัยการสูงสุด,&nbsp; '''พิพิธภัณฑ์อัยการไทย''',&nbsp; (กรุงเทพฯ: สำนักงานอัยการสูงสุด,&nbsp; 2546),&nbsp; หน้า 16.<br />
</div> </div> <br />
[[Category:การบริหารราชการแผ่นดิน]]</div>
Apirom