Apirom เมื่อ 18:08, 1 สิงหาคม 2561

2018-08-01T18:08:02Z

Apirom: สร้างหน้าด้วย " ผู้เรียบเรียง : ดร.บุญเกียรติ การะเวกพันธุ์ ผู้ทรงคุณว..."

2017-12-06T08:05:24Z

สร้างหน้าด้วย " ผู้เรียบเรียง : ดร.บุญเกียรติ การะเวกพันธุ์ ผู้ทรงคุณว..."

หน้าใหม่

ผู้เรียบเรียง : ดร.บุญเกียรติ การะเวกพันธุ์

ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ :  รองศาสตราจารย์ ดร.นิยม รัฐอมฤต

----

'''พระยาอนุมานราชธน'''

<br/>           พระยาอนุมานราชธน เป็นนักปราชญ์และนักการศึกษาคนสำคัญของไทย เป็นผู้มีความรู้และเชี่ยวชาญในหลายสาขาวิชา อาทิ ภาษาไทย นิรุกติศาสตร์ ประวัติศาสตร์ โบราณคดี มานุษยวิทยา รัฐศาสตร์ศาสนาและประเพณี โดยเฉพาะวิชาวัฒนธรรม เคยเป็นพระอาจารย์ถวายพระอักษรแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล[[#_ftn1|[1]]] ได้ใช้ความรู้ให้เป็นประโยชน์ต่อการกำหนดและการดำเนินนโยบายต่างๆของผู้นำประเทศและรัฐบาล โดยเฉพาะอย่างยิ่งนโยบายทางวัฒนธรรมที่เป็นรากฐานของการจัดความสัมพันธ์ทางสังคมและความสัมพันธ์เชิงอำนาจในสังคมไทยตั้งแต่กลางทศวรรษ 2470จนถึงปลายทศวรรษ 2500[[#_ftn2|[2]]] เคยดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมศิลปากร ได้รับการยกย่องให้เป็นผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมและเป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญของโลกชาวไทย ประจำ พ.ศ. 2531 จากองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก)

 

'''ประวัติ'''

          พระยาอนุมานราชธนมีนามเดิมว่า หลีกวงหยง ต่อมาท่านได้เปลี่ยนชื่อเป็น ยง นามสกุลได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวว่าเสฐียรโกเศศ เป็นบุตรนายหลีหรือมะลิและนางเฮียะ เกิดเมื่อวันที่ 14 ธันวาคม พ.ศ.2431 เริ่มเรียนหนังสือครั้งแรกกับบิดา จนอายุได้ 9 ขวบ มารดานำไปฝากเรียนที่โรงเรียนบ้านพระยานานา เรียนได้สองปีจึงย้ายมาเรียนที่โรงเรียนอัสสัมชัญใน พ.ศ.2442[[#_ftn3|[3]]]

 

'''เหตุการณ์สำคัญ'''

          พระยาอนุมานราชธนได้เริ่มฝึกงานที่โอสถศาลารัฐบาล จากนั้นจึงมาเป็นเสมียนที่โรงแรมโอเรียลเต็ล และได้สมัครเรียนภาษาอังกฤษเพิ่มเติมจากพระวรวงศ์เธอพระองค์เจ้าปฤษฎางค์ และมิสเตอร์ นอรแมน แมกซเวล (Norman Maxwell) เข้ารับราชการครั้งแรกเมื่อ พ.ศ.2447ในตำแหน่งเสมียนโท กองภาษีขาออก กรมศุลกากร แล้วโอนมาอยู่กองรายงาน เป็นเสมียนและเลขานุการของ นายนอร์แมน แมกซ์เวลส ที่ปรึกษากรมศุลกร เป็นปลัดกรมกองภาษีขาออกเมื่อพ.ศ.2456 เป็นหัวหน้าเจ้าพนักงานรับเงินภาษีอากรเมื่อพ.ศ.2463 และเป็นผู้ช่วยอธิบดีกรมศุลกากรเมื่อ พ.ศ.2465[[#_ftn4|[4]]]

          หลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ.2475 พระยาอนุมานราชธนได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้แทนราษฎรชั่วคราวซึ่งมีสมาชิกจำนวน 70คน[[#_ftn5|[5]]] แต่เมื่อถึงวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ.2476ได้ถูกปลดออกจากราชการฐานรับราชการนาน โดยมีนายทหารมาดำรงตำแหน่งแทน ในระหว่างนั้นพระยาอนุมานราชธนยังคงทำหน้าที่ชำระปทานุกรมของกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งมีพระเจ้าวรวงศ์เธอกรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์เป็นประธานและพระสารประเสริฐเป็นเลขานุการ[[#_ftn6|[6]]]

          พระยาอนุมานราชธนได้กลับเข้ารับราชการอีกครั้งในตำแหน่งหัวหน้ากองศิลปวิทยาการ กรมศิลปากร เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ.2478 จากการชักชวนของหลวงวิจิตรวาทการ ดังที่พระยาอนุมานราชธนบันทึกไว้ว่า “...วันหนึ่ง ข้าพเจ้าเดินมาตามถนนสีลม สวนกับหลวงวิจิตรวาทการ ซึ่งขณะนั้นเช่าบ้านหลังหนึ่งอยู่ที่ถนนสีลม หลวงวิจิตรวาทการชักชวนข้าพเจ้าไปทำงานที่กรมศิลปากร ในตำแหน่งหัวหน้ากองศิลปวิทยาการ...”[[#_ftn7|[7]]] ต่อมากองศิลปวิทยาการได้รวมเข้ากับกองหอสมุดแห่งชาติกลายเป็นกองวรรณคดีตามพระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการในกรมศิลปากร พ.ศ.2481 และมีคำสั่งแต่งตั้งพระยาอนุมานราชธนเป็นหัวหน้ากอง จนถึง พ.ศ.2482 พระยาอนุมานราชธนได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งผู้ช่วยอธิบดีกรมศิลปากรอีกตำแหน่งหนึ่ง ได้เลื่อนเป็นข้าราชการชั้นพิเศษในตำแหน่งผู้เชี่ยวชาญ กรมศิลปากรและเป็นอธิบดีกรมศิลปากรเมื่อ พ.ศ.2485 ในขณะนั้นกำหนดเกษียณอายุครบ 55 ปี แต่เนื่องจากพระยาอนุมานราชธนเป็นผู้มีความรู้ความสามารถ ทางราชการจึงต่ออายุให้จนมีอายุครบวันเกิด 60 ปี และเกษียณอายุเมื่อวันที่ 14 ธันวาคม พ.ศ. 2491[[#_ftn8|[8]]]

          พระยาอนุมานราชธนได้รับบรรดาศักดิ์พระราชทาน เมื่อครั้งรับราชการที่กรมศุลกากรตามลำดับ ดังนี้[[#_ftn9|[9]]] พ.ศ. 2454  เป็นขุนอนุมานราชธน พ.ศ. 2459 เป็นหลวงอนุมานราชธน พ.ศ. 2463  เป็นพระอนุมานราชธน พ.ศ. 2467  เป็นพระยาอนุมานราชธน

          ในตำแหน่งอธิบดีกรมศิลปากรพระยาอนุมานราชธนเป็นผู้ร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งโรงเรียนศิลปากรแผนกช่างขึ้นซึ่งต่อมาได้ยกฐานะขึ้นเป็นมหาวิทยาลัยศิลปากร

          พระยาอนุมานราชธนยังมีโอกาสทำงานด้านการเมืองวัฒนธรรมให้กับ จอมพล ป.พิบูลสงคราม ทั้งในทศวรรษ 2480และทศวรรษ 2490 มีบทบาทอย่างสูงในการนิยามความหมายของความเป็นไทยในต้นทศวรรษ 2480 และมีผลต่อนโยบายชาตินิยมของจอมพล ป.พิบูลสงคราม เช่นนโยบายสร้างชาติไทยให้เป็นมหาอำนาจในแหลมทอง นอกจากทำงานทางวัฒนธรรมอย่างเข้มแข็งแล้ว พระยาอนุมานราชธนยังเป็นผู้ช่วยเขียนบทความจำนวนมากในนาม “สามัคคีชัย” และ “2475” ซึ่งเป็นนามแฝงของจอมพล ป.พิบูลสงคราม[[#_ftn10|[10]]] พระยาอนุมานราชธนได้รับการแต่งตั้งเป็นวุฒิสมาชิกในพ.ศ.2490

 

'''ผลงานอื่นๆ'''

          พระยาอนุมานราชธนได้รับเชิญเป็นอาจารย์พิเศษที่สถาบันอุดมศึกษาหลายแห่ง เช่นคณะอักษรศาสตร์ คณะครุศาสตร์ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ปทุมวัน

          พระยาอนุมานราชธนได้มีผลงานทางวิชาการ สารคดีและบันเทิงคดีทั้งงานแปลและงานเขียน ซึ่งได้พิมพ์เผยแพร่จำนวนมากกว่า 200 เรื่อง ที่รู้จักกันแพร่หลาย เช่น นิรุกติศาสตร์เบื้องต้น นิรุกติศาสตร์ ภาค 1-2, กามนิต แปลจากเรื่อง The Pilgrim Kamanita by John E. Logie โดยแปลและเรียบเรียงร่วมกับนาคะประทีป หิโตปเทศ (เรียบเรียงร่วมกับนาคะประทีป) ศาสนาเปรียบเทียบ ลัทธิของเพื่อน พื้นความหลัง เรื่องของชาติไทย, โดยใช้นามปากกาว่า เสฐียรโกเศศ ย. เสถียรโกเศศ  คารม พ.ศ. (เปลี่ยนตาม พ.ศ. ที่ประพันธ์) นามานุลักษณ์ และ ส.ก.[[#_ftn11|[11]]]

          พระยาอนุมานราชธนยังเคยดำรงตำแหน่งในงานราชการพิเศษหลายตำแหน่ง เช่น รักษาการในตำแหน่งนายกราชบัณฑิตยสถาน ประธานคณะบรรณาธิการทำสารานุกรมไทยของราชบัณฑิตยสถาน ประธานกรรมการทำอักขรานุกรมภูมิศาสตร์ ประธานกรรมการบัญญัติศัพท์ภาษาไทย ประธานกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย ประธานกรรมการชำระพจนานุกรมฉบับใหม่ กรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และโบราณคดี กรรมการอำนวยการพัฒนาเกาะเมือง และบริเวณใกล้เคียง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา กรรมการบริหารสภาวิจัยแห่งชาติ กรรมการสมาคมวรรณคดี กรรมการจัดการส่งเสริมการศึกษาโดยทางวิทยุกระจายเสียง กรรมการสอบแข่งขันชิงทุนเล่าเรียนหลวง พ.ศ. 2481-2482 นายกสมาคมภาษาและหนังสือแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ นายกสมาคมวารสารสยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์

          พระยาอนุมานราชธนได้รับพระราชทานปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์และศาสตราจารย์พิเศษ จากคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย[[#_ftn12|[12]]]

          พระยาอนุมานราชธนถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2512 ณ โรงพยาบาลศิริราช ด้วยเส้นโลหิตในสมองแตก[[#_ftn13|[13]]] รวมอายุได้ 81 ปี

 

'''บรรณานุกรม'''

กษิดิศ อนันทนาธร,รำฤก 125 ปีพระยาอนุมานราชธน, ใน'''''จุลสารเตรียมงานรำลึก 100 ปี ชาตกาล ป๋วย อึ๊งภากรณ์''''', ปีที่ 2 ฉบับที่ 12 ธันวาคม 2556, หน้า 7.

พระยาอนุมานราชธน, '''อัตชีวประวัติของพระยาอนุมานราชธน''', (กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ศยาม, พิมพ์ครั้งที่เจ็ด 2549).

มหาวิทยาลัยศิลปากร, '''พระยาอนุมานราชธน''', (กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยศิลปากร, ม.ป.ป.).

สายชล สัตยานุรักษ์, '''10 ปัญญาชนสยาม เล่ม 2 ปัญญาชนสยามหลังการปฏิวัติ 2475''', (กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ Openbooks, 2549).

 

'''หนังสือแนะนำ'''

พระยาอนุมานราชธน. (2549). '''อัตชีวประวัติของพระยาอนุมานราชธน'''. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ศยาม.

สายชล สัตยานุรักษ์. (2549).  '''10 ปัญญาชนสยาม เล่ม 2 ปัญญาชนสยามหลังการปฏิวัติ 2475'''. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ Openbooks.

 
<div>'''อ้างอิง '''
----
<div id="ftn1">
[[#_ftnref1|[1]]] มหาวิทยาลัยศิลปากร, '''พระยาอนุมานราชธน''', (กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยศิลปากร, ม.ป.ป.), หน้า 7
</div> <div id="ftn2">
[[#_ftnref2|[2]]] สายชล สัตยานุรักษ์, '''10 ปัญญาชนสยาม เล่ม 2 ปัญญาชนสยามหลังการปฏิวัติ 2475''', (กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ Openbooks, 2549) หน้า 79 
</div> <div id="ftn3">
[[#_ftnref3|[3]]] พระยาอนุมานราชธน, '''อัตชีวประวัติของพระยาอนุมานราชธน''', (กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ศยาม, พิมพ์ครั้งที่เจ็ด 2549), หน้า 6-7.
</div> <div id="ftn4">
[[#_ftnref4|[4]]] มหาวิทยาลัยศิลปากร, หน้า 5-6
</div> <div id="ftn5">
[[#_ftnref5|[5]]] มหาวิทยาลัยศิลปากร, หน้า 8
</div> <div id="ftn6">
[[#_ftnref6|[6]]] พระยาอนุมานราชธน, หน้า 68-70
</div> <div id="ftn7">
[[#_ftnref7|[7]]] มหาวิทยาลัยศิลปากร, หน้า 17
</div> <div id="ftn8">
[[#_ftnref8|[8]]] มหาวิทยาลัยศิลปากร, หน้า 7
</div> <div id="ftn9">
[[#_ftnref9|[9]]] มหาวิทยาลัยศิลปากร, หน้า 7
</div> <div id="ftn10">
[[#_ftnref10|[10]]]  สายชล สัตยานุรักษ์, หน้า 79 
</div> <div id="ftn11">
[[#_ftnref11|[11]]] มหาวิทยาลัยศิลปากร, หน้า 9-14
</div> <div id="ftn12">
[[#_ftnref12|[12]]] พระยาอนุมานราชธน, หน้า 68-70
</div> <div id="ftn13">
  [13] กษิดิศ อนันทนาธร,รำฤก 125 ปีพระยาอนุมานราชธน, ใน'''''จุลสารเตรียมงานรำลึก 100 ปี       ชาตกาล ป๋วย อึ๊งภากรณ์''''', ปีที่ 2 ฉบับที่ 12 ธันวาคม 2556, หน้า 7
</div> </div>
[[Category:บุคคลสำคัญทางการเมือง]]

พระยาอนุมานราชธน - ประวัติรุ่นแก้ไข

Apirom เมื่อ 18:08, 1 สิงหาคม 2561

Apirom: สร้างหน้าด้วย " ผู้เรียบเรียง : ดร.บุญเกียรติ การะเวกพันธุ์ ผู้ทรงคุณว..."