<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="th">
	<id>https://wiki.kpi.ac.th/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%A8%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B9%8C%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5</id>
	<title>ประวัติเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี - ประวัติรุ่นแก้ไข</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki.kpi.ac.th/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%A8%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B9%8C%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%A8%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B9%8C%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5&amp;action=history"/>
	<updated>2026-05-10T17:31:49Z</updated>
	<subtitle>ประวัติรุ่นแก้ไขของหน้านี้ในวิกิ</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.42.1</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%A8%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B9%8C%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5&amp;diff=12706&amp;oldid=prev</id>
		<title>Apirom: สร้างหน้าด้วย &quot; &#039;&#039;&#039;ผู้เรียบเรียง&#039;&#039;&#039; นิพัทธ์ สระฉันทพงษ์  &#039;&#039;&#039;ผู้ทรงคุณวุฒิปร...&quot;</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%A8%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B9%8C%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5&amp;diff=12706&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2017-05-29T07:19:52Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;สร้างหน้าด้วย &amp;quot; &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ผู้เรียบเรียง&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; นิพัทธ์ สระฉันทพงษ์  &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ผู้ทรงคุณวุฒิปร...&amp;quot;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;หน้าใหม่&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ผู้เรียบเรียง&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; นิพัทธ์ สระฉันทพงษ์&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; รองเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร จเร พันธุ์เปรื่อง&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
----&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ชาตะ ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี มีนามเดิมว่า สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา เกิดที่บ้านหลังศาลเจ้าหัวเม็ด ตำบลสะพานหัน จังหวัดพระนคร (กรุงเทพมหานคร) เมื่อวันที่ 1 มกราคม พุทธศักราช 2419 ตรงกับวันจันทร์ เดือนยี่ แรม 2 ค่ำ ปีชวด เป็นบุตรคนที่ 18 จากบุตร - ธิดา จำนวนพี่น้อง 32 คน ของพระยาไชยสุรินทร์ (หม่อมหลวง เจียม เทพหัสดิน ณ อยุธยา) เสนาบดีกระทรวงเกษตรและพระคลัง ในสมัยรัชกาลที่ 5 แต่เป็นบุตรคนโตของมารดาชื่ออยู่ สืบสกุลจากพระยาราชภักดี (หม่อมราชวงศ์ ช้าง เทพหัสดิน) ผู้เป็นบุตรหม่อมเจ้าฉิมในพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงเทพหริรักษ์ โอรสองค์ใหญ่ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอองค์น้อยในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก รัชกาลที่ 1 เมื่ออายุได้ 8 ปี บิดาก็ถึงแก่อนิจกรรม ชีวิตของท่านจึงผกผันจากการเป็นครอบครัวคนชั้นสูง จากการเป็นบุตรเสนาบดี ฐานะครอบครัวตกต่ำลง ต้องมาช่วยมารดาทำสวน ค้าขายและหารายได้ทางเย็บปักถักร้อย คือ รับจ้างเย็บรังดุมตั้งแต่ยังเด็ก ความยากลำบากทำให้ท่านมีความอดทนไม่ท้อถอยและมีอุปนิสัยอ่อนโยน มัธยัสถ์ ซึ่งเป็นสิ่งเกื้อหนุนให้ท่านมีความเจริญรุ่งเรืองในการศึกษาและการทำงาน&amp;lt;ref&amp;gt;วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี(สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา),&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (ออนไลน์), http://th.wikipedia.org/wiki. (9 กันยายน 2552).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== การสมรส ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีได้สมรสกับท่านผู้หญิงถวิล (สาลักษณ์) และมีภริยาอีก 4 คน โดยมีบุตร – ธิดา รวม 20 คน ได้อบรมสั่งสอนให้บุตร – ธิดา ทุกคนให้มีความอดทนและมัธยัสถ์ สนับสนุนให้ทุกคนเรียนถึงชั้นสูงสุดเท่าที่มีความสามารถ และด้วยการมีส่วนผลักดันการศึกษาการช่างและได้สนับสนุนให้มีการเปิดสอนวิชาสถาปัตยกรรมขึ้นที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย&amp;lt;ref&amp;gt;เรื่องเดียวกัน.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== การศึกษา ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2431&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เมื่ออายุ 12 ปี เข้าเรียนประโยคหนึ่งที่โรงเรียนบพิตรพิมุข โดยมีพระมหาหนอหรือขุนอนุกิจวิธูร (น้อย จุลลิธูร) เป็นครูคนแรก&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2432&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เรียนจบประโยคสอง จากโรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2435&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
จบประโยคมัธยมศึกษาชั้น 5 ภาษาอังกฤษหลักสูตรหลวงโรงเรียนตัวอย่างสุนันทาลัย แล้วเข้าศึกษาต่อในโรงเรียนฝึกหัดอาจารย์ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าให้ตั้ง โดยเป็นนักเรียนรุ่นแรกเพียง 3 คน สอบประกาศนียบัตรครูรุ่นแรกของกรมศึกษาธิการได้อันดับที่ 1 เมื่ออายุ 16 ปี แล้วทำหน้าที่เป็นนักเรียนสอนในกรมศึกษาธิการพ.ศ. 2439 เมื่อวันที่ 4 พฤษภาคม จึงได้เป็นนักเรียนทุนหลวงกระทรวงธรรมการไปศึกษาวิชาครูต่อที่ประเทศอังกฤษ ณ วิทยาลัยฝึกหัดครูเบอโรโรด (Borough Road Collage) ณ เมืองไอส์ลเวิฟ ภายใต้การดูแลของเซอร์ โรเบิร์ต มอแรน จบแล้วได้เดินทางไปดูงานด้านการศึกษาที่ประเทศอินเดียและพม่าเป็นเวลา 3 เดือน&amp;lt;ref&amp;gt;เรื่องเดียวกัน.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== อุปสมบท ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2441&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เมื่อจบการศึกษาและการดูงานได้กลับมาอุปสมบทในบวรพุทธศาสนา 1 พรรษา โดยมีพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าให้เป็นนาคหลวง อุปสมบท ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม จำพรรษา ณ วัดบวรนิเวศวิหาร มีสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงเป็นพระอุปัชฌาย์&amp;lt;ref&amp;gt;เรื่องเดียวกัน.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;amp;nbsp;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== การรับราชการและงานพิเศษ ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2437&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เป็นผู้ช่วยอาจารย์ใหญ่โรงเรียนฝึกหัดอาจารย์&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2442&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
กลับเข้ารับราชการกระทรวงธรรมการเมื่อวันที่ 9 มกราคม โดยเป็นครูสอนวิชาครูและคำนวณวิธีในโรงเรียนฝึกหัดอาจารย์ ก่อนเป็นพนักงานแต่งแบบเรียนประจำศาลาว่าการกรมศึกษาธิการ&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2443&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น “หลวงไพศาลศิลปศาสตร์” รับหน้าที่เป็น ผู้ช่วยหัวหน้ากองตรวจกรมศึกษาธิการและทำหน้าที่สอนในขณะเดียวกัน&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2444&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
จัดให้มีการแข่งขันฟุตบอลระหว่างโรงเรียนประเภทอายุไม่เกิน 20 ปี เป็นครั้งแรกที่สนามหลวง โรงเรียนชนะเลิศจะได้รับโล่ไว้ครอบครองเป็นเวลาหนึ่งปี และจารึกชื่อบนโล่เป็นเกียรติประวัติ เรียกว่า “การแข่งขันฟุตบอลชิงโล่ของกระทรวงธรรมการ”&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2445&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เดินทางไปดูงานการศึกษา ณ ประเทศญี่ปุ่น โดยมีผู้ร่วมเดินทางในครั้งนั้นคือ ขุนอนุกิจวิทูร (สันทัด เทพหัสดิน) และพระชำนิบรรณาคม (อ่อน สาริบุตร) โดยใช้เวลาดูงาน 72 วัน และในโอกาสนี้ ได้คอยเฝ้ารับเสด็จนิวัติประเทศสยามของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฏราชกุมาร (พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว) ซึ่งสำเร็จการศึกษาจากประเทศอังกฤษแล้ว&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2452&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
รับพระราชทานเป็นคุณพระไพศาลศิลปศาสตร์ในสมัยรัชกาลที่ 5&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2453&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
รัชกาลที่ 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ณ พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท เมื่อวันที่ 28 ธันวาคม (ร.ศ. 129) เพื่อรับกระแสพระราชดำริเรื่องการวางแนวทางการจัดการศึกษาของชาติ และได้มีการจัดตั้งโรงเรียนมหาดเล็กหลวง โดยเปิดสอนเมื่อวันที่ 29 ธันวาคม 2453 พ.ศ. 2453 – เป็นพระบิดาแห่งวงการฟุตบอลเมืองสยาม เนื่องจากเป็นยุคทองของฟุตบอลสยาม พ.ศ. 2468 โดยเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีทรงให้การสนับสนุนทั้งในทางตรงและทางอ้อม กล่าวคือ มีการติดต่อ มร. เอ พี โคลบี้ และมร. อาร์ ดี เคร็ก ชาวอังกฤษให้มาช่วยสอนทักษะการเล่นฟุตบอลแก่ผู้เล่นชาวไทย ดังนั้น บริษัท ห้างร้าน และหน่วยงานราชการจะต้องมีทีมฟุตบอลอย่างน้อย 1 ทีม ทำให้ราษฎรทั่วทั้งพระนคร และปริมณฑลนิยมเล่นฟุตบอลเพิ่มมากขึ้น และถือเป็นยุคทองของฟุตบอลสยาม&amp;lt;ref&amp;gt;ครูเทพหรือเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ผู้นำการเล่นฟุตบอลเข้ามาสู่สยาม, จาก&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย,&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; http://www.osknetwork.com/modules.php?name=News&amp;amp;file=article&amp;amp;sid=96, วันที่ 10 กันยายน 2552.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2454&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
รั้งตำแหน่งปลัดทูลฉลอง กระทรวงธรรมการและเป็น “พระยาธรรมศักดิ์มนตรี”&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2457&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
รั้งตำแหน่งผู้บัญชาการโรงเรียนข้าราชการพลเรือนเมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม อีกตำแหน่งหนึ่ง รวมทั้งได้เขียนบทความแสดงความคิดเห็นใน “หนังสือพิมพ์ล้อมรั้ว พ.ศ. 2457” เสนอให้จัดตั้งมหาวิทยาลัยโดยใช้ที่ดินระหว่างสนามม้ากับถนนพญาไทและถนนพญาไทถึงคลองสวนหลวง&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2458&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เป็นองคมนตรี&amp;lt;ref&amp;gt;ประวัตินักกีฬาที่สร้างชื่อเสียง, จาก &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;พิพิธภัณฑ์กีฬาแห่งชาติ,&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; http://www.sat.or.th/museum/index.php?option=com_sportperson&amp;amp;id=20&amp;amp;task=view, วันที่ 10 กันยายน 2552.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2459&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ได้เป็นเสนาบดีกระทรวงธรรมการ ได้รับพระราชทานยศเป็น “จางวางโท” และ “จางวางเอก” ในปีเดียวกัน&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2460&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เลื่อนจาก “พระยาธรรมศักดิ์มนตรีสรรพศึกษาวิธียุโรปการ” ขึ้นเป็น “เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีศรีสาสนวโรปกรสุนทรธรรมจริยานุวาท” วันที่ 31 ธันวาคม เมื่ออายุได้เพียง 41 ปี&amp;lt;ref&amp;gt;ประวัตินักกีฬาที่สร้างชื่อเสียง, อ้างแล้ว.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2460&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เป็นผู้ริเริ่มการศึกษาด้านเกษตรกรรม โดยการจัดตั้งโรงเรียนฝึกหัดครูประถมกสิกรรมแห่งแรก ขึ้นที่บริเวณหอวังหรือบ้านสวนหลวง สระปทุม รวมทั้งได้จัดส่งนักเรียนทุนไปศึกษาเกษตรกรรมต่างประเทศ และได้กลับมาเป็น “สามเสือเกษตร” เป็นฉายาที่เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ใช้เรียกแทนบุคคลทั้ง 3 คือ หลวงสุวรรณวาจกกสิกิจ หลวงอิงคศรีกสิการ และพระช่วงเกษตรศิลปการ&amp;lt;ref&amp;gt;วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี, อ้างแล้ว.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2461&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เป็นผู้ดำเนินการเพื่อให้ได้มีการประกาศใช้ “พระราชบัญญัติโรงเรียนราษฎร์”&amp;lt;ref&amp;gt;ประวัตินักกีฬาที่สร้างชื่อเสียง, อ้างแล้ว.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2464&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
รับพระบรมราชโองการทำจดหมายถึงมูลนิธิร็อกกีเฟลเลอร์ ให้มาช่วยปรับปรุงการศึกษาแพทย์ โดยมูลนิธิฯ ส่งนายแพทย์ ริชาร์ด เอม เพียร์ส ประธานกรรมการฝ่ายแพทยศาสตร์ศึกษาเข้ามาดูกิจการของการศึกษาแพทย์ในประเทศสยาม และได้กราบทูลเชิญสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอเจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช กรมขุนสงขลา นครินทร์ ทรงรับเป็นผู้แทนฝ่ายไทย และในปีเดียวกันนี้ได้มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติประถมศึกษาฉบับแรกของประเทศ&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2468&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ได้เป็นผู้ประพันธ์ “เพลงกราวกีฬา” ในนาม “ครูเทพ” เพื่อจูงใจให้นักกีฬารู้จักการแพ้ชนะและรู้จักการให้อภัย ทั้งนี้สืบเนื่องจากการรณรงค์ให้มีการออกกำลังกายและการแข่งขันกีฬาในโรงเรียนทั่วประเทศ รวมทั้งการริเริ่มให้มีการแข่งขันฟุตบอล ซึ่งเป็นกีฬาที่รุนแรง&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2475&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ได้เป็นผู้แต่งเนื้อร้อง “เพลงชาติ” โดยใช้ทำนอง “เพลงมหาฤกษ์มหาชัย” เพื่อใช้เป็นเพลงประจำชาติชื่อ “เพลงชาติมหาชัย” อยู่ระยะหนึ่ง&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2475&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เป็น[[ประธานสภาผู้แทนราษฎร|ประธานสภาผู้แทนราษฎร]]คนแรกในระบอบประชาธิปไตยระหว่างวันที่ 28 มิถุนายน 2475 – 1 กันยายน 2475 และต่อมาได้รับการแต่งตั้งให้ไปเป็น[[รัฐมนตรี|รัฐมนตรี]]ว่าการกระทรวงธรรมการระหว่างวันที่ 1 กันยายน – 27 ธันวาคม 2475&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2476&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
รัฐสภามีมติเลือกกลับไปเป็นประธานสภาผู้แทนราษฎรอีกครั้งหนึ่งเมื่อวันที่ 28 ธันวาคม 2476 – 26 กุมภาพันธ์ 2476&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2477&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ได้แต่งเพลง “คิดถึง” โดยบันทึกเสียงครั้งแรก พ.ศ. 2494 โดยเฉลา ประสบศาสตร์ ซึ่งเป็นบทเพลงที่มีความไพเราะมากและยืนยงถึงปัจจุบัน โดยใช้ทำนองเพลง “ยิปซีแอร์” ของ Pablo de Sarasate (Sarasate&amp;amp;nbsp;: Gypsy Air , Op. 20)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
พ.ศ. 2477&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ก่อตั้งโรงเรียนช่างก่อสร้างอุเทนถวาย และโรงเรียนฝึกหัดครูประถมกสิกรรมแม่โจ้ เชียงใหม่ (ดำเนินการในระหว่างเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงธรรมการ พ.ศ. 2476)&amp;lt;ref&amp;gt;วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี, อ้างแล้ว.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== เครื่องราชอิสริยาภรณ์ ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เครื่องราชอิสริยาภรณ์เหรียญรัชฎาภิเษก&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ประถมาภรณ์ช้างเผือก&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ประถมาภรณ์มงกุฎไทย&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ปฐมจุลจอมเกล้า&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เครื่องราชอิสริยาภรณ์เหรียญรัตนาภรณ์ ชั้น 2 ว.ป.ร.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
เครื่องราชอิสริยาภรณ์เหรียญตรารัตนวราภรณ์&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== บั้นปลายชีวิต ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
หลังจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีได้ถวายบังคมลาออกจากราชการในปี พ.ศ. 2469 มาอยู่ที่บ้านพักตำบลนางเลิ้ง หลานหลวง ถนนนครสวรรค์ กรุงเทพมหานคร และช่วยบุตรี คือ คุณไฉไล เทพหัสดิน ณ อยุธยา บุตรีซึ่งลาออกจากครูโรงเรียนราชินีและโรงเรียนวชิราวุธมาจัดตั้งขึ้นที่บ้านหลานหลวง เพื่อมาช่วยสอนในโรงเรียนสตรีจุลนาค โดยได้ช่วยสอนด้วยวิธีการใหม่ ๆ ที่ท่านพยายามเผยแพร่ ท่านใช้เวลาส่วนใหญ่ในการเขียนบทความ หนังสือและบทประพันธ์ต่างๆ รวมทั้งบทเพลง ปัจจุบันบ้านพักของท่านที่ถนนนครสวรรค์ดังกล่าว ซึ่งสร้างขึ้นในเวลาไล่เลี่ยกับพระที่นั่งอนันตสมาคม แม้จะมีขนาดเล็กและเรียบง่ายแต่ก็มีรูปแบบทางสถาปัตยกรรมแบบยุโรปซึ่งเป็นที่นิยมในสมัยนั้น จึงได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นอาคารอนุรักษ์ โดยกรมศิลปากร เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ถึงแก่อสัญกรรมด้วยโรคหัวใจวาย เมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2486 ที่บ้านพักถนนนครสวรรค์ กรุงเทพมหานคร สิริรวมอายุได้ 67 ปี 1 เดือน&amp;lt;ref&amp;gt;วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี, อ้างแล้ว.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== อ้างอิง ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== บรรณานุกรม ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[http://blog.eduzones.com/dena/4553 http://blog.eduzones.com/dena/4553], (เข้าข้อมูลเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2552).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[http://www.praphansarn.com/new/c_writer/detail.asp?ID=240 http://www.praphansarn.com/new/c_writer/detail.asp?ID=240], (เข้าข้อมูลเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2552).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[http://www.sat.or.th/museum/index.php?option=com_sportperson&amp;amp;id=20&amp;amp;task=view http://www.sat.or.th/museum/index.php?option=com_sportperson&amp;amp;id=20&amp;amp;task=view], (เข้าข้อมูลเมื่อ วันที่ 10 กันยายน 2552).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[http://th.wikipdia.org/wiki http://th.wikipdia.org/wiki], (เข้าข้อมูลเมื่อวันที่ 9 กันยายน 2552).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ดูเพิ่มเติม ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. คณะอักษรศาสตร์. &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;แนะนำครูภาษาไทย เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (ครูเทพ).&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; วารสารภาษาและวรรณคดีไทย 4, 2 (สิงหาคม 2530)&amp;amp;nbsp;: หน้า 96–100.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ประเสริฐ ณ นคร, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;สามเสือเกษตร,&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; [http://www.ku.ac.th/aboutku/thai/3manku/3hero.htm http://www.ku.ac.th/aboutku/thai/3manku/3hero.htm]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
วิโรจน์ วงษ์ทน, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;น้ำใจนักกีฬากับเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี,&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; เดอะโนว์เลจเซ็นเตอร์ กรุงเทพฯ 2550.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
สงวน จันทร์ทะเล, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ตำนานแม่โจ้ ตอนที่ 1,&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; [http://www.maejo.net/MaejoStory/MaejoStory1.htm http://www.maejo.net/MaejoStory/MaejoStory1.htm]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Apirom</name></author>
	</entry>
</feed>