https://wiki.kpi.ac.th/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%99%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%82%E0%B8%AD%E0%B8%A9%E0%B8%90%E0%B9%8C%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%81%E0%B8%B3%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B8%A5%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%B1%E0%B8%A2%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88_7 2026-05-19T01:14:37Z ประวัติรุ่นแก้ไขของหน้านี้ในวิกิ MediaWiki 1.42.1 https://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%99%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%82%E0%B8%AD%E0%B8%A9%E0%B8%90%E0%B9%8C%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%81%E0%B8%B3%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B8%A5%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%B1%E0%B8%A2%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88_7&diff=16300&oldid=prev 2025-06-19T06:39:40Z

<p>สร้างหน้าด้วย &quot;&#039;&#039;&#039;ผู้เรียบเรียง :&#039;&#039;&#039; ฉัตรบงกช ศรีวัฒนสาร &#039;&#039;&#039;ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ :&#039;&#039;&#039; ศาสตราจารย์พิเศษ ธงทอง จันทรางศุ &#039;&#039;&#039;นางสนองพระโอษฐ์และนางพระกำนัลในสมัยรัชกาลที่ 7&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;       ...&quot;</p> <p><b>หน้าใหม่</b></p><div>&#039;&#039;&#039;ผู้เรียบเรียง :&#039;&#039;&#039; ฉัตรบงกช ศรีวัฒนสาร<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ :&#039;&#039;&#039; ศาสตราจารย์พิเศษ ธงทอง จันทรางศุ<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;นางสนองพระโอษฐ์และนางพระกำนัลในสมัยรัชกาลที่ 7&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;ก่อนรัชสมัย[[พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว]] รัชกาลที่ 7 การสนองพระยุคลบาทรับใช้พระมหากษัตริย์ พระมเหสี พระราชธิดาและพระราชโอรสที่ยังมิได้โสกันต์ตลอดจนการดูแลรักษาพระที่นั่ง พระตำหนักที่ประทับในเขตพระราชฐานชั้นใน รวมทั้งการประกอบเครื่องต้นและเครื่องเสวย ล้วนเป็นหน้าที่ของเจ้าพนักงานฝ่ายในซึ่งถูกกำหนดไว้ใน “&#039;&#039;&#039;พระไอยการนาตำแหน่งนาพลเรือน&#039;&#039;&#039;”&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt; กำหนดบรรดาศักดิ์และ<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;ศักดินาของคุณพนักงานเอาไว้ ซึ่งราชการทั้งฝ่ายหน้าฝ่ายในพระราชสำนักคงอยู่มาถึงสมัยการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 จึงได้เลิกบรรดาศักดิ์และศักดินาของข้าราชการฝ่ายหน้าฝ่ายในทั้งหลายทั้งปวง <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;เมื่อรัชกาลที่ 7 ทรงบรมราชาภิเษกและโปรดเกล้าฯ สถาปนาหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี ราชสกุลเดิมสวัสดิวัตน์ พระวรชายาเป็นสมเด็จพระบรมราชินีในวันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2468 แล้ว ประมาณสามสัปดาห์ต่อมา วันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2468 (พ.ศ. 2469) นับตามปัจจุบันนับเดือนมกราคมเป็นปีใหม่ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้ง นางสนองพระโอษฐ์และนางพระกำนัลรับราชการสนองพระเดชพระคุณพร้อมกันนั้น ยังโปรดเกล้าฯ ประกาศในราชกิจจานุเบกษากำหนดให้มีประกาศวางระเบียบตำแหน่งหน้าที่นางสนองพระโอษฐ์และนางพระกำนัล&lt;sup&gt;[2]&lt;/sup&gt; โดยมีใจความสำคัญว่า ให้นางสนองพระโอษฐ์และนางพระกำนัลอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของท้าวนางผู้หนึ่ง ให้ผู้ซึ่งทรงพระกรุณาเลือกสรรให้รับราชการในตำแหน่งนางสนองพระโอษฐ์และนางพระกำนัลนั้นตระหนักว่า ตนเป็นผู้ซึ่งทรงไว้วางพระราชหฤทัยในความจงรักภักดีเป็นพิเศษให้ฟังบังคับบัญชาของท้าวนางผู้นั้น ตามระเบียบการในเรื่องเข้าเวรประจำการมีกำหนดเพียง 2 ปี และจะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รับราชการต่อไปอีกก็ได้ตามความเหมาะสม การที่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้นางสนองพระโอษฐ์และนางพระกำนัลอยู่ใต้บังคับบัญชาของท้าวนาง นับเป็นพระราชกุศโลบายให้มีความเชื่อมต่อระหว่างประเพณีเดิมกับประเพณีใหม่ในราชสำนัก<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;นางสนองพระโอษฐ์นั้นเป็นสตรีผู้มีศักดิ์ซึ่งสมรสแล้ว ส่วนนางพระกำนัลเป็นสตรีผู้มีศักดิ์ที่ยังเป็นโสด และเมื่อทำการสมรสก็จะกราบถวายบังคมทูลลาออก โดยไม่ได้ทรงเลื่อนขึ้นเป็นนางสนองพระโอษฐ์ ส่วนที่ปรากฏมีอดีตนางพระกำนัลบางท่านเข้าเฝ้าฯ อยู่บ่อย ๆ นั้น เป็นไปตามความใกล้ชิดเบื้องพระยุคลบาทของแต่ละบุคคล สตรีผู้มีศักดิ์ที่ทรงเลือกนั้นเป็นราชนิกุล (คือมีกำเนิดในราชสกุล) แต่ไม่ได้เป็นเจ้านาย หรือไม่ก็เป็นภรรยาและบุตรีของข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ และโดยมากเป็นผู้ที่รู้ภาษาและวัฒนธรรมตะวันตก อีกทั้งพึงทราบว่าท่านเหล่านี้ไม่ได้พำนักอยู่ในพระราชวังหรือวังที่ประทับ แต่เข้าไปปฏิบัติหน้าที่ราชการตามหมายเรียก &#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;ซึ่งโดยปกติก็เพื่อตามเสด็จพระราชดำเนินสมเด็จพระบรมราชินีไปในงานพระราชพิธี งานที่มีความเป็นทางการนอกเขตพระราชฐาน รวมทั้งในการเสด็จเลียบมณฑลหรือประพาสหัวเมือง และการเสด็จเยือนต่างประเทศ ในการตามเสด็จนั้น จะมีนางสนองพระโอษฐ์คนหนึ่งกับนางพระกำนัลหนึ่งหรือสองคนคู่กันไป<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039;นางสนองพระโอษฐ์ &#039;&#039;&#039;(lady-in -waiting ) หมายถึง สตรีผู้ช่วยงานในราชสำนักที่แต่งงานแล้วซึ่งมีหน้าที่รับพระราชเสาวนีย์ไปปฏิบัติหรือเชิญพระราชเสาวนีย์ไปติดต่อข้อราชการตามพระราชประสงค์ของสมเด็จพระราชินี&lt;sup&gt;[3]&lt;/sup&gt; มีคุณสมบัติเป็นสตรีผู้มีศักดิ์ในสมัยรัชกาลที่ 7 โดยทรงเลือกจากราชนิกุลสตรีผู้มีกำเนิดในราชสกุล แต่ไม่ได้เป็นเจ้านายหรือไม่ก็เป็นภรรยาหรือบุตรีของข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ และโดยมากเป็นผู้ที่มีความรู้ความสามารถในภาษาและวัฒนธรรมตะวันตก&lt;sup&gt;[4]&lt;/sup&gt; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;ปรากฎรายนามนางสนองพระโอษฐ์สมัยรัชกาลที่ 7 ได้แก่    <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;หม่อมพร้อย (บุนนาค) กฤดากร ณ อยุธยา หม่อมในหม่อมเจ้าอมรทัต กฤดากร สมุหราชองครักษ์ โปรดเกล้าฯ ให้เป็นนางสนองพระโอษฐ์ ภายหลังหย่าขาดจากกันแล้ว หม่อมพร้อยสมรสใหม่ใน พ.ศ. 2473 กับหม่อมเจ้าวรรณไวทยากร วรวรรณ (พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ในภายหลัง) และเป็นที่รู้จักกันต่อมาในนามหม่อมพร้อยสุพิณ วรวรรณ ณ อยุธยา<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;หม่อมหลวงคลอง ไชยันต์ ราชสกุลเดิม สนิทวงศ์ คู่สมรสในหม่อมเจ้าถาวรมงคลวงศ์ ไชยันต์ แพทย์ประจำพระองค์รัชกาลที่ 7<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;คุณหญิงเนื่อง บุรีนวราษฐ์ (เนื่อง สิงหเสนี) ราชสกุลเดิม สนิทวงศ์ ภรรยาพระยาบุรีนวราษฐ์ (ชวน สิงหเสนี) อดีตราชทูตประจำประเทศอังกฤษและสหรัฐอเมริกา คุณหญิงเนื่องเป็นมารดาของหม่อมเสมอ สวัสดิวัตน์ ในหม่อมเจ้าศุภสวัสดิ์วงศ์สนิท สวัสดิวัตน์<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;คุณหญิงมโนปกรณ์นิติธาดา (นิตย์ หุตะสิงห์) ภรรยามโนปกรณ์นิติธาดา ธิดาพระยาวิสูตรโกษา (ฟัก สาณะเสน) ถึงแก่อนิจกรรมด้วยอุบัติเหตุทางรถยนต์ระหว่างการตามเสด็จเยือนอินโดจีนแห่งฝรั่งเศส พ.ศ. 2473<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039;นางพระกำนัล&#039;&#039;&#039; (maid-of-honour) หมายถึง กุลสตรีที่ยังมิได้แต่งงานเป็นนางกำนัล นางข้าหลวง และนางในทำหน้าที่รับใช้สมเด็จพระราชินี รวมทั้งตามเสด็จไปในที่ต่างๆ&lt;sup&gt;[5]&lt;/sup&gt; ภายหลังจากการแต่งงานก็พ้นจากตำแหน่งนางพระกำนัล รายนามนางพระกำนัลสมัยรัชกาลที่ 7 ได้แก่ <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;หม่อมราชวงศ์พันธ์ทิพย์ เทวกุล ธิดาพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าไตรทศประพันธ์ (กรมหมื่นเทววงศ์วโรทัยในภายหลัง) เสนาบดีกระทรวงการต่างประเทศ ต่อมา ม.ร.ว.พันธุ์ทิพย์ เสกสมรสกับพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุมภฎพงษ์บริพัตร (กรมหมื่นนครสวรรค์ศักดิพินิต ในภายหลัง) เป็นที่รู้จักกันในนามหม่อมราชวงศ์พันธุ์ทิพย์ บริพัตร<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;หม่อมหลวงบัว สนิทวงศ์ บุตรีเจ้าพระยาวงษานุประพัทธ์กับท้าววนิดาพิจาริณี ต่อมาเสกสมรส<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;กับหม่อมเจ้านักขัตมงคล กิติยากร (พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นจันทบุรีสุรนาถ ในภายหลัง) มีพระธิดา คือ หม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร ต่อมาในรัชกาลที่ 9 ทรงสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ หม่อมหลวงบัวเป็นที่รู้จักในนาม ท่านผู้หญิงบัว กิติยากร<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;คุณประยงค์ สุขุม บุตรีเจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) อดีตเสนาบดีชั้นผู้ใหญ่ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 จนถึงสมัยรัชกาลที่ 7 และคุณดุษฎี ไกรฤกษ์ บุตรีเจ้าพระยามหิธร (ลออ ไกรฤกษ์) ราชเลขาธิการ ต่อมาสมรสกับหม่อมหลวง[[ปิ่น มาลากุล]] และเป็นที่รู้จักในนามท่านผู้หญิงดุษฎีมาลา มาลากุล ณ อยุธยา นอกจากนี้ยังมี คุณโพยม ณ นคร บุตรี พลเอกเจ้าพระยาบดินทร์ คุณสดับ บุนนาค บุตรีหลวงเมธีพฤปกร (สะดวก บุนนาค) คุณวรันดับ บุนนาค บุตรีพระยาสุริยวงศ์วิวัฒน์ (เตี้ยม บุนนาค) กรมวังประจำพระองค์ และคุณกอบแก้ว วิเศษกุล บุตรีพระยาสุรินทราชา (นกยูง วิเศษกุล) อธิบดีกรมนคราทร ภายหลังคุณกอบแก้วลาออกเพื่อเสกสมรสกับ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา รู้จักกันในนามหม่อมกอบแก้ว อาภากร ณ อยุธยา<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&#039;&#039;&#039; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;หลักฐานดังกล่าวปรากฎชัดเจนว่า พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพระกรุณาโปรดฯ ให้มีการวางระเบียบแบบแผนเกี่ยวกับนางสนองพระโอษฐ์และนางพระกำนัลสำหรับถวายงานสมเด็จพระบรมราชินีโดยให้มีลักษณะเป็นไปตามแบบสากลในราชสำนักของประเทศในตะวันตก<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&lt;big&gt;บรรณานุกรม&lt;/big&gt;&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542.<br /> <br /> พฤทธิสาณ ชุมพล (ม.ร.ว.). กุลสตรีศรีสยามสง่างามทุกกาลสถาน. กรุงเทพฯ : สถาบันพระปกเกล้า, 2560.<br /> <br /> ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 43 หน้า 421 วันที่ 12 มิถุนายน 2470.<br /> <br /> ศิบดี นพประเสริฐ. สัตตมรัช พัสตราภรณ์ : สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 กับแบบแผนการแต่งกายของสตรีสยาม. กรุงเทพฯ : สถาบันพระปกเกล้า, 2563.<br /> ----[1] พระไอยการนาตำแหน่งนาพลเรือน<br /> <br /> [2] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 43 หน้า 421 วันที่ 12 มิถุนายน 2470.<br /> <br /> [3] จากความหมายของพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542.<br /> <br /> [4] พฤทธิสาณ ชุมพล (ม.ร.ว.). กุลสตรีศรีสยามสง่างามทุกกาลสถาน. กรุงเทพฯ : สถาบันพระปกเกล้า, 2560. หน้า 65.<br /> <br /> [5]  พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542.                   <br /> <br /> [[หมวดหมู่:ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับสถาบันพระมหากษัตริย์]]<br /> [[หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์]]<br /> [[หมวดหมู่:พระปกเกล้าศึกษา]]<br /> [[หมวดหมู่:สารานุกรม คำศัพท์ต่าง ๆ]]</div>

Adminkpi