28 มิถุนายน พ.ศ. 2475


ผู้เรียบเรียง ศาสตราจารย์พิเศษ นรนิติ เศรษฐบุตร


ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ รองศาสตราจารย์ ดร.นิยม รัฐอมฤต


วันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2475 นั้นเป็นวันการเมืองที่มีเรื่องสำคัญหลายเรื่องรวมทั้งเป็นวันที่ประเทศไทยหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองแผ่นดิน พ.ศ. 2475 มีรัฐบาลตามพระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พ.ศ. 2475 คณะผู้บริหารประเทศชุดนี้เรียกว่า คณะกรรมการราษฎร และหัวหน้ารัฐบาลคือ ประธานคณะกรรมการราษฎร เทียบได้กับ นายกรัฐมนตรี ซึ่งได้แก่ พระยามโนปกรณ์นิติธาดา อดีตผู้พิพากษาศาลฎีกา

พระยามโนปกรณ์นิติธาดานั้นไม่ได้ร่วมเป็นผู้ก่อการเปลี่ยนแปลงการปกครองด้วย แต่เป็นคนที่ได้รับการเสนอชื่อจากหัวหน้าคณะราษฎรและผู้รักษาพระนครฝ่ายทหาร คือ นายพันเอกพระยาพหลพยุหเสนา รัฐบาลของพระยามโนฯ ประกอบด้วยกรรมการราษฎร 14 คนตามที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองฯ

1. นายพลเรือตรี พระยาปรีชาชลยุทธ

2. พระยาศรีวิศาลวาจา

3. นายพันเอก พระยาพหลพยุหเสนา

4. นายพันเอก พระยาทรงสุรเดช

5. นายพันเอก พระยาฤทธิ์อัคเนย์

6. พระยาประมวลวิชาพูล

7. นายพันโท พระประศาสน์พิทยายุทธ

8. นายพันตรี หลวงพิบูลสงคราม

9. นายนาวาตรี หลวงสินธุสงครามชัย

10. หลวงประดิษฐ์มนูธรรม

11. หลวงเดชสหกรณ์

12. นายตั้ง ลพานุกรม

13. นายร้อยโท ประยูร ภมรมนตรี

14. นายแนบ พหลโยธิน

สมัยนั้นทุกกระทรวงยังมีเสนาบดีเป็นผู้ดูแลในระดับสูงสุด และมีปลัดทูลลอองดูแลข้าราชการในลำดับถัดมา จึงเป็นโครงสร้างของฝ่ายบริหารที่มีลักษณะเฉพาะตัว

เมื่อเข้ามาเป็นรัฐบาลนั้น พระยามโนฯ ไม่ได้แถลงนโยบายการบริหารราชการแผ่นดิน ทั้งนี้ ถือเอาว่าหลัก 6 ประการของคณะราษฎรที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้ปฏิญาณตนจะปฏิบัตินั้นเป็นนโยบายงานสำคัญที่แม้จะเป็นงานของสภาผู้แทน แต่รัฐบาลก็ได้ร่วมทำอย่างแข็งขัน โดยประธานคณะกรรมการราษฎรได้เป็นประธานคณะอนุกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ โดยคณะอนุกรรมการฯ นี้ได้ทำงานเพียง 5 เดือน ก็ยกร่างรัฐธรรมนูญเสร็จ สามารถนำร่างรัฐธรรมนูญเสนอสภาผู้แทนฯ ให้พิจารณาได้ตั้งแต่วันที่ 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2475 ร่างรัฐธรรมนูญฉบับถาวรฉบับแรกนี้ได้ผ่านสภาผู้แทนฯ และพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานรัฐธรรมนูญฉบับถาวรนี้ในวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475

หลังประกาศใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2475 แล้วพระยามโนฯ ได้พ้นจากตำแหน่งประธานคณะกรรมการราษฎร และได้เป็นหัวหน้ารัฐบาลต่อมาในตำแหน่งนายกรัฐมนตรี อันเป็นชื่อตำแหน่งที่ปรากฏใหม่ในรัฐธรรมนูญ ท่านได้ตั้งรัฐบาลบริหารประเทศต่อมา และก็ได้เผชิญกับความขัดแย้งในรัฐบาลและในบรรดาผู้นำของคณะราษฎรเอง จนมีการปิดสภาผู้แทนฯ และงดใช้รัฐธรรมนูญบางมาตรา จนนำไปสู่การยึดอำนาจของคณะทหารที่นำโดยนายพันเอก พระยาพหลฯ นายพันโทหลวงพิบูลสงคราม และนายนาวาโท หลวงศุภชลาศัย ในวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2476 และพระยามโนฯ ถูกเรียกร้องให้ลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ผู้ที่เป็นนายกฯ ต่อจากพระยามโนฯ ก็คือ พระยาพหลพลพยุหเสนา นั่นเอง