สำนักงานเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติหรือกรมอาเซียน


ผู้เรียบเรียง พัชร์ นิยมศิลป


ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ ศาสตราจารย์ ดร. ไชยวัฒน์ ค้ำชู


ข้อมูลพื้นฐาน

เมื่อพิจารณาถึงหน่วยงานที่ทำหน้าที่ประสานงานและติดตามผลการดำเนินงานตามความตกลงของอาเซียนแล้วจะพบว่า หน่วยงานหลักๆประกอบด้วยสามหน่วยงานคือ สำนักเลขาธิการอาเซียน สำนักงานเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติหรือกรมอาเซียนและคณะกรรมการผู้แทนถาวรประจำอาเซียน

1) สำนักเลขาธิการอาเซียน (ASEAN Secretariat) ตั้งอยู่ที่กรุงจาการ์ตา ประเทศอินโดนีเซีย เป็นศูนย์กลางในการติดต่อระหว่างประเทศสมาชิก โดยมีเลขาธิการอาเซียน (Secretary-General of ASEAN) เป็นหัวหน้าสำนักงาน โดยที่ประชุมสุดยอดอาเซียนจะเป็นผู้แต่งตั้งเลขาธิการอาเซียนจากคนชาติของรัฐสมาชิกอาเซียนบนพื้นฐานของการหมุนเวียนตามลำดับตัวอักษร โดยคำนึงถึงความซื่อสัตย์สุจริต ความสามารถ รวมถึงประสบการณ์ทางวิชาชีพและความเท่าเทียมกันทางเพศ เลขาธิการอาเซียนมีวาระการดำรงตำแหน่งห้าปีเท่านั้นไม่สามารถต่ออายุได้ ที่ผ่านมาผู้แทนจากประเทศไทยดำรงตำแหน่งเลขาธิการอาเซียนแล้ว 2 ท่าน คือ นายแผน วรรณเมธี ระหว่าง ค.ศ. 1982-1986 และ ดร.สุรินทร์ พิศสุวรรณ ระหว่าง ค.ศ. 2008-2012

2) สำนักงานเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติหรือกรมอาเซียน (ASEAN National Secretariat) เป็นหน่วยงานระดับกรมในกระทรวงการต่างประเทศของประเทศสมาชิกอาเซียนมี หน้าที่ประสานกิจการอาเซียนและติดตามผลการดำเนินงานในประเทศนั้น

3) คณะกรรมการผู้แทนถาวรประจำอาเซียน (Committee of Permanent Representatives-CPR) ซึ่งประกอบด้วยผู้แทนระดับเอกอัครราชทูตที่ได้รับการแต่งตั้งมาจากประเทศ สมาชิก มีภารกิจในการสนับสนุนการทำงานของคณะมนตรีประชาคมอาเซียนและองค์กรระดับ รัฐมนตรีอาเซียนเฉพาะสาขา รวมทั้งประสานงานกับสำนักเลขาธิการอาเซียนและสำนักเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติ ตลอดจนดูแลความร่วมมือของอาเซียนกับหุ้นส่วนภายนอก ประเทศไทยได้แต่งตั้งเอกอัครราชทูตผู้แทนถาวรประจำอาเซียนและมีคณะผู้แทน ถาวรไทยประจำอาเซียน ณ กรุงจาการ์ตา ประเทศอินโดนิเซีย

โครงสร้างและอำนาจหน้าที่

กฎบัตรอาเซียน (ASEAN Charter) กำหนดใน ข้อ 13 ให้รัฐสมาชิกแต่ละรัฐจัดตั้งสำนักงานเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติ (หรือกรมอาเซียน) มีหน้าที่

(ก) ทำหน้าที่เป็นผู้ประสานงานกลางแห่งชาติ

(ข) เป็นหน่วยงานระดับชาติ ซึ่งเก็บรักษาข้อสนเทศในเรื่องทั้งปวงเกี่ยวกับอาเซียน

(ค) ประสานงานระดับชาติเกี่ยวกับการอนุวัติการข้อตัดสินใจของอาเซียน

(ง) ประสานงานและสนับสนุนการเตรียมการระดับชาติของการประชุมอาเซียน

(จ) ส่งเสริมอัตลักษณ์และความสำนึกเกี่ยวกับอาเซียนในระดับชาติ และ

(ฉ) มีส่วนร่วมสร้างประชาคมอาเซียน

สำนักงานเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติ (National ASEAN Secretariat) ในประเทศไทย

ในแต่ละประเทศสมาชิกอาเซียนจะมีสำนักงานเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติ (National ASEAN Secretariat) เป็นหน่วยงานระดับกรมในกระทรวงการต่างประเทศ มีหน้าที่ประสานกิจการอาเซียนและติดตามผลการดำเนินงานของอาเซียนภายในประเทศนั้นๆ สำหรับประเทศไทย กรมอาเซียน กระทรวงการต่างประเทศ ทำหน้าที่เป็นสำนักงานเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติ มีภารกิจเกี่ยวกับการดำเนินงานและการส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมาชิกอาเซียน เพื่อดำเนินงานความร่วมมือของอาเซียนให้สำเร็จและบรรลุผลตามมติที่ประชุมสุดยอดและเป้าหมายของการจัดตั้งอาเซียน ตลอดจนกฎบัตรอาเซียน และเสริมสร้างความเข้มแข็งและขีดความสามารถในการแข่งขันของอาเซียนในเวทีระหว่างประเทศ ตลอดจนเพิ่มอำนาจต่อรองของประเทศไทยในกรอบความร่วมมือระหว่างประเทศ กรมอาเซียน กระทรวงการต่างประเทศ ของประเทศไทยมีอำนาจหน้าที่ดังต่อไปนี้

(1) ดำเนินงานในฐานะสำนักเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติ โดยมีอำนาจหน้าที่ดังต่อไปนี้

(ก) เป็นผู้ประสานงานกลางแห่งชาติ
(ข) เป็นหน่วยงานระดับชาติซึ่งเก็บรักษาข้อสนเทศในเรื่องทั้งปวงเกี่ยวกับอาเซียน
(ค) เป็นผู้ประสานงานระดับชาติเกี่ยวกับการอนุวัติข้อตัดสินใจของอาเซียน
(ง) เป็นผู้ประสานงานและสนับสนุนการเตรียมการระดับชาติของการประชุมอาเซียน
(จ) ส่งเสริมอัตลักษณ์และความสำนึกเกี่ยวกับอาเซียนในระดับชาติ
(ฉ) ส่งเสริมและสนับสนุนการพัฒนาประชาคมอาเซียน

(2) ดำเนินงานและส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมาชิกอาเซียนและระหว่างประเทศสมาชิกอาเซียนกับคู่เจรจาและองค์กรระหว่างประเทศ ให้สอดคล้องกับแนวนโยบายของรัฐบาลภายใต้กรอบ ความร่วมมือของอาเซียน

(3) ปฏิบัติการอื่นใดตามที่กฎหมายกำหนดให้เป็นอำนาจหน้าที่ของกรมหรือตามที่กระทรวงหรือคณะรัฐมนตรีมอบหมาย

นอกจากกรมอาเซียน กระทรวงการต่างประเทศแล้ว เพื่อให้การดำเนินกิจการอาเซียนภายในประเทศมีประสิทธิภาพมากขึ้น คณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2553 จึงได้มีมติอนุมัติการจัดตั้งคณะกรรมการอาเซียนแห่งชาติ ประกอบด้วยองค์ประกอบคณะกรรมการจำนวนทั้งสิ้น 28 คน มีรายละเอียดดังต่อไปนี้

1) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเป็นประธานกรรมการ
2) ปลัดกระทรวงการต่างประเทศหรือผู้แทน เป็นรองประธานกรรมการ
3) ปลัดกระทรวงทุกกระทรวงหรือผู้แทนจำนวน 19 คน เป็นกรรมการ
4) ประธานสภาหอการค้าแห่งประเทศไทยหรือผู้แทนเป็นกรรมการ
5) ประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยหรือผู้แทนเป็นกรรมการ
6) ประธานสมาคมธนาคารแห่งประเทศไทยหรือผู้แทนเป็นกรรมการ
7) ผู้อำนวยการสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติหรือผู้แทนเป็นกรรมการ (เพิ่มเติมโดยมติคณะรัฐมนตรี วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2554)
8) อธิบดีกรมอาเซียน เป็นกรรมการและเลขานุการ
9) รองอธิบดีกรมอาเซียน จำนวน 2 คน เป็นกรรมการและผู้ช่วยเลขานุการ

นอกจากนั้นมติคณะรัฐมนตรีดังกล่าวยังกำหนดให้คณะกรรมการอาเซียนแห่งชาติมีอำนาจหน้าที่ในการกำหนดหรือเสนอแนะนโยบาย แนวทาง และท่าทีของไทยในการเข้าร่วมกรอบความร่วมมืออาเซียน รวมทั้งประสานนโยบายและท่าทีในการดำเนินการต่างๆ ในกรอบความร่วมมืออาเซียนและเตรียมความพร้อมให้หน่วยงานต่างๆ ในการเร่งรัดกระบวนการสร้างประชาคมอาเซียนตามที่กระทรวงการต่างประเทศเสนออีกด้วย

เอกสารอ้างอิง

1. กฎบัตรอาเซียน

2. กมล ปุญชเขตต์ทิกุล, “ยุทธศาสตร์ชุมชน การปกครองท้องถิ่นอาเซียน”, ไทยโพสต์ 23 เมษายน 2555.

3. กรมอาเซียน กระทรวงการต่างประเทศ, กรมอาเซียนในฐานะสำนักเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติ, <http://www.mfa.go.th/asean/th/organize/30088-กรมอาเซียนในฐานะสำนักเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติ.html>.

4.สำนักหอสมุดมหาวิทยาลัยบูรพา, ความเป็นมาของอาเซียน , <http://www.lib.buu.ac.th/webnew2/?page_id=1286>.

5. สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, ประมวลข้อมูลมติคณะรัฐมนตรีเกี่ยวกับประชาคมอาเซียน, <http://www.cabinet.thaigov.go.th/acrobat/asean1.pdf>.