บัญญัติ บรรทัดฐาน


ผู้เรียบเรียง พุทธชาติ ทองเอม


ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ รองเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร จเร พันธุ์เปรื่อง


บัญญัติ บรรทัดฐาน.JPG

ตามประวัติศาสตร์การเมืองการปกครองของประเทศไทย มีผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร จำนวน 7 ท่าน ซึ่งนายบัญญัติ บรรทัดฐาน เป็นผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร คนที่ 6 ของประเทศไทย และเป็นผู้ได้รับฉายาว่า “บัญญัติ 10 ประการ”[1]

ประวัติ

นายบัญญัติ บรรทัดฐาน เกิดวันที่ 15 พฤษภาคม 2485[2] ที่ตำบลกะแดะ อำเภอกาญจนดิษฐ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานี เดิมชื่อ เก้าแซ่ แซ่ลิ้ม[3] เป็นบุตรของนายตริ กับ นางหยี แซ่ลิ้ม หรือที่ต่อมาคือ “บรรทัดฐาน”[4]

การศึกษา[5]

นายบัญญัติ บรรทัดฐาน เริ่มต้นเข้าเรียนชั้นประถมและมัธยมตอนต้นที่โรงเรียนประจำจังหวัด สุราษฎร์ธานี หลังจากจบการศึกษาระดับมัธยมตอนต้นแล้วก็เดินทางเข้ากรุงเทพมหานคร เพื่อเรียนต่อในชั้นมัธยมปีที่ 7 และ 8 ที่โรงเรียนอำนวยศิลป์ และสมัครเข้าศึกษาต่อระดับปริญญาตรีที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยเป็นนักศึกษาธรรมศาสตร์รุ่นแรกที่ต้องสอบคัดเลือกเข้าเรียนต่อ โดยใช้เวลาเรียน 4 ปี ก็สำเร็จการศึกษา “นิติศาสตร์บัณฑิต” มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

รับราชการ[6],[7]

เมื่อสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี ในปี 2513 นายบัญญัติ บรรทัดฐาน เข้ารับราชการตำแหน่งวิทยากรประจำจังหวัดเลย ในสังกัดสำนักงานเร่งรัดพัฒนาชนบท กระทรวงมหาดไทยอยู่ระยะหนึ่ง ท่านก็ลาออกเพื่อเป็นทนายความ แต่ท่านยึดอาชีพทนายความได้เพียงชั่วระยะเวลาหนึ่งเท่านั้น ท่านก็กลับเข้ารับราชการอีกครั้งในตำแหน่งพัฒนากรประจำสำนักงานเร่งรัดพัฒนาชนบทแห่งจังหวัดเลย และในปี 2518 ท่านก็เข้าสู่วงการเมืองเป็นนักการเมืองอาชีพตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา

สถานภาพ สมรสกับนางจิตติมา สังขะทรัพย์

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[8]

มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)

มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)

การดำรงตำแหน่งทางการเมือง

การเริ่มต้นชีวิตการเมืองของนายบัญญัติ บรรทัดฐาน เป็นการเริ่มต้นขณะที่ประเทศไทยก้าวสู่ยุคที่เยาวชนก้าวขึ้นมามีบทบาททางการเมือง เนื่องจากเมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2516 นักเรียน นิสิต นักศึกษา และประชาชน ร่วมมือกันต่อสู้เพื่อให้ได้มาซึ่งประชาธิปไตยเป็นผลสำเร็จ พรรคประชาธิปัตย์เป็นพรรคการเมืองที่มีแนวความคิดอนุรักษ์ที่ขอจดทะเบียนใหม่ในปี 2518 โดยมี ม.ร.ว. เสนีย์ ปราโมช เป็นหัวหน้าพรรค และทันทีที่พรรคประชาธิปัตย์กลับมาใหม่อีกครั้ง นักการเมืองรุ่นใหม่อย่างเช่นนายบัญญัติ บรรทัดฐาน ก็สมัครเป็นสมาชิกพรรค เพื่อลงสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งเป็นการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เมื่อวันที่ 26 มกราคม 2518 และสมาชิกพรรคประชาธิปัตย์ได้รับเลือกจำนวน 72 คน นายบัญญัติ บรรทัดฐาน เป็นหนึ่งในจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหน้าใหม่ของพรรคประชาธิปัตย์ที่สมัครครั้งแรกก็ได้รับเลือกตั้งด้วยคะแนนท่วมท้น[9] หลังจากนั้นท่านก็ดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหลายสมัย เคยดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีในหลายกระทรวง ดังนี้[10]

1. นายบัญญัติ บรรทัดฐาน เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในสังกัดพรรคประชาธิปัตย์ 13 สมัย ในปี 2518, 2519, 2522, 2526, 2529, 2531, 2535/1, 2535/2, 2538, 2539, 2544, 2548, 2550 โดยเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในพื้นที่จังหวัดสุราษฎร์ธานีมาโดยตลอด ยกเว้นในปี 2544 เป็นต้นมาที่เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรระบบบัญชีรายชื่อ และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสัดส่วน

2. รองเลขาธิการพรรคประชาธิปัตย์ ปี 2519

3. เลขานุการรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ปี 2519

4. โฆษกพรรคประชาธิปัตย์ ปี 2522 – 2523

5. รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย ปี 2523 – 2526

6. รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ปี 2526 – 2529

7. รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และการพลังงาน ปี 2529 – 2531

8. ที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี ปี 2531 – 2533

9. รองนายกรัฐมนตรี ปี 2535- 2538

10. ประธานที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี ปี 2541 – 2543[11]

11. รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ปี 2543

12. หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ปี 2546- 2548

ทั้งนี้ นายบัญญัติ บรรทัดฐาน เป็นรองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ตั้งแต่ปี 2530 จนถึงปี 2546 จึงก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ คนที่ 6 เมื่อวันที่ 20 เมษายน 2546 ภายใต้สโลแกน “ประชาธิปไตยทศวรรษใหม่” ด้วยการดำเนินงานเพื่อพัฒนาตามแผน “3 ป.” คือ เปิด ปรับ และเปลี่ยน ด้วยการเลือกของสมาชิกพรรค หลังจากนายชวน หลีกภัย หมดวาระไป[12] ต่อมาหลังจากการเลือกตั้งในปี 2548 ท่านได้ลาออกจากตำแหน่งหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ เมื่อพรรคไม่ประสบความสำเร็จจากการเลือกตั้ง ซึ่งท่านได้กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ว่า ถ้าพรรคพ่ายแพ้การเลือกตั้งจะขอลาออก อย่างไรก็ตาม นายบัญญัติ บรรทัดฐาน ยังเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการต่อสู้คดียุบพรรค โดยได้ดำรงตำแหน่งเป็นประธานคณะทำงานเตรียมสำนวนคดี และสามารถนำพาพรรคผ่านพ้นคดียุบพรรคได้สำเร็จ ปัจจุบันท่านเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบสัดส่วน กลุ่ม 8 และสมาชิกสภาที่ปรึกษาพรรคประชาธิปัตย์[13]

การดำรงตำแหน่งผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร

นายบัญญัติ บรรทัดฐาน เป็นหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ต่อจากนายชวน หลีกภัย ตั้งแต่วันที่ 20 เมษายน 2546 และดำรงตำแหน่งเป็นผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 โดยมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม 2546 เนื่องจากนายชวน หลีกภัย ได้พ้นจากตำแหน่งหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ตั้งแต่วันที่ 4 พฤษภาคม 2546 ทำให้นายชวน หลีกภัย ขาดคุณสมบัติของการเป็นผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร จึงพ้นจากตำแหน่งตามความในมาตรา 120 วรรคสี่ ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ขณะเดียวกันนายบัญญัติ บรรทัดฐาน ซึ่งได้รับเลือกเป็นหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ มีคุณสมบัติตามความในมาตรา 120 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย สมควรเป็นผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร โดยมี นายอุทัย พิมพ์ใจชน ประธานสภาผู้แทนราษฎร เป็นผู้รับสนองพระบรมราชโองการ[14]

ส่วนบทบาทผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎรของประเทศไทยที่ชื่อว่า นายบัญญัติ บรรทัดฐาน ในระหว่างที่ท่านดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 23 พฤษภาคม 2546 – 5 มกราคม 2548 นั้น ท่านได้ตรวจสอบการทำงานของรัฐบาลตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 โดยมีการเสนอญัตติขอเปิดอภิปรายทั่วไปเพื่อลงมติไม่ไว้วางใจในที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎร จำนวน 2 ครั้ง คือ

1. การอภิปรายทั่วไป ครั้งที่ 50 ในปี 2546 สมัย พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร เป็นนายกรัฐมนตรี มีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จำนวน 130 คน เสนอญัตติขอเปิดอภิปรายทั่วไปเพื่อลงมติไม่ไว้วางใจรัฐมนตรีเป็นรายบุคคล ซึ่งนายบัญญัติ บรรทัดฐาน ผู้นำฝ่ายค้านและหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ได้รับมอบหมายจากสมาชิกที่ได้เข้าชื่อเสนอญัตติขอเปิดอภิปรายให้ทำหน้าที่เป็นผู้อภิปรายในการนำเสนอญัตติดังกล่าว โดยญัตติขอเปิดอภิปรายในครั้งนี้มีรัฐมนตรีถูกขอเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจ จำนวน 5 คน ดังนี้[15]

1. รัฐมนตรีที่ถูกยื่นคำร้องให้ถอดถอนออกจากตำแหน่งและถูกขอเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจ มีจำนวน 1 ท่าน ได้แก่ นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม

2. รัฐมนตรีที่ถูกขอเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจเพียงอย่างเดียวมีจำนวน 4 ท่าน ได้แก่ 1) นายสรอรรถ กลิ่นประทุม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ 2) นายอดิศัย โพธารามิก รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ 3) นายปองพล อดิเรกสาร รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ 4) นายสุรพงษ์ สืบวงศ์ลี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร

โดยสภาผู้แทนราษฎรได้พิจารณาในการประชุมครั้งที่ 28/2546 (สมัยสามัญทั่วไป) เป็นพิเศษ วันพุธที่ 28 พฤษภาคม 2546 ครั้งที่ 29/2546 (สมัยสามัญทั่วไป) เป็นพิเศษ วันพฤหัสบดีที่ 29 พฤษภาคม 2546[16] และในการประชุมครั้งที่ 30/2546 (สมัยสามัญทั่วไป) เป็นพิเศษ วันศุกร์ที่ 30 พฤษภาคม 2546 ที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎรได้ลงมติไม่ไว้วางใจรัฐมนตรีเป็นรายบุคคล ดังนี้ รัฐมนตรีการกระทรวงคมนาคม (นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ) คะแนนเสียงไว้วางใจ 357 เสียง ไม่ไว้วางใจ 125 เสียง งดออกเสียง 5 เสียง รัฐมนตรีว่าการะทรวงเกษตรและสหกรณ์ (นายสรอรรถ กลิ่นประทุม) คะแนนเสียงไว้วางใจ 359 เสียง ไม่ไว้วางใจ 126 เสียง งดออกเสียง 5 เสียง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ (นายอดิศัย โพธารามิก) คะแนนเสียงไว้วางใจ 358 เสียง ไม่ไว้วางใจ 125 เสียง งดออกเสียง 5 เสียง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (นายปองพล อดิเรกสาร) คะแนนเสียงไว้วางใจ 359 เสียง ไม่ไว้วางใจ 126 เสียง งดออกเสียง 1 เสียง ไม่ลงคะแนนเสียง 1 เสียง และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (นายสุรพงษ์ สืบวงศ์ลี) คะแนนเสียงไว้วางใจ 358 เสียง ไม่ไว้วางใจ 126 เสียง งดออกเสียง 5 เสียง[17]

2. การอภิปรายทั่วไป ครั้งที่ 51 ในปี 2547 สมัยพ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร เป็นนายกรัฐมนตรี มีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จำนวน 158 คน เสนอญัตติขอเปิดอภิปรายทั่วไปเพื่อลงมติไม่ไว้วางใจรัฐมนตรีเป็นรายบุคคล ซึ่งนายบัญญัติ บรรทัดฐาน ผู้นำฝ่ายค้านและหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ได้รับมอบหมายจากสมาชิกที่ได้เข้าชื่อเสนอญัตติขอเปิดอภิปรายให้เป็นผู้นำเสนอญัตติและอภิปรายก่อน โดยญัตติขอเปิดอภิปรายในครั้งนี้มีรัฐมนตรีถูกขอเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจ จำนวน 8 คน ดังนี้[18]

1. รัฐมนตรีที่ถูกยื่นคำร้องให้ถอดถอนออกจากตำแหน่งและถูกขอเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจ มีจำนวน 2 ท่าน ได้แก่ 1) นายอดิศัย โพธารามิก รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ 2) นายวันมูหะมัดนอร์ มะทา รองนายกรัฐมนตรี

2. รัฐมนตรีที่ถูกขอเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจเพียงอย่างเดียว มีจำนวน 6 ท่าน ได้แก่ 1) พลเอก ชวลิต ยงใจยุทธ รองนายกรัฐมนตรี 2) ร้อยเอก สุชาติ เชาว์วิศิษฐ รองนายกรัฐมนตรี 3) นายสมคิด จาตุศรีพิทักษ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง 4) นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม 5) นายสุรพงษ์ สืบวงศ์ลี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร 6) นายวัฒนา เมืองสุข รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์

โดยสภาผู้แทนราษฎรได้พิจารณาในการประชุมครั้งที่ 28/2547 (สมัยสามัญทั่วไป) วันพุธที่ 19 พฤษภาคม 2547 ครั้งที่ 29/2547 (สมัยสามัญทั่วไป) วันพฤหัสบดีที่ 20 พฤษภาคม 2547 และครั้งที่ 30/2547 (สมัยสามัญทั่วไป) วันศุกร์ที่ 21 พฤษภาคม 2547 และในการประชุมครั้งที่ 31/2547 (สมัยสามัญทั่วไป) วันจันทร์ที่ 24 พฤษภาคม 2547 ที่ประชุมได้ลงมติไม่ไว้วางใจรัฐมนตรีเป็นรายบุคคล ดังนี้ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (นายอดิศัย โพธารามิก) คะแนนเสียงไว้วางใจ 335 เสียง ไม่ไว้วางใจ 152 เสียง งดออกเสียง 7 เสียง ไม่ลงคะแนนเสียง 1 เสียง รองนายกรัฐมนตรี (นายวันมูหะมัดนอร์ มะทา) คะแนนเสียงไว้วางใจ 333 เสียง ไม่ไว้วางใจ 156 เสียง งดออกเสียง 6 เสียง รองนายกรัฐมนตรี (พลเอก ชวลิต ยงใจยุทธ) คะแนนเสียงไว้วางใจ 334 เสียง ไม่ไว้วางใจ 156 เสียง งดออกเสียง 6 เสียง รองนายกรัฐมนตรี (ร้อยเอก สุชาติ เชาว์วิศิษฐ) คะแนนเสียงไว้วางใจ 331 เสียง ไม่ไว้วางใจ 157 เสียง งดออกเสียง 7 เสียง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง (นายสมคิด จาตุศรีพิทักษ์) คะแนนเสียงไว้วางใจ 333 เสียง ไม่ไว้วางใจ 156 เสียง งดออกเสียง 6 เสียง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม (นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ) คะแนนเสียงไว้วางใจ 333 เสียง ไม่ไว้วางใจ 157 เสียง งดออกเสียง 6 เสียงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (นายสุรพงษ์ สืบวงศ์ลี) คะแนนเสียงไว้วางใจ 331 เสียง ไม่ไว้วางใจ 158 เสียง งดออกเสียง 6 เสียง และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ (นายวัฒนา เมืองสุข) คะแนนเสียงไว้วางใจ 333 เสียง ไม่ไว้วางใจ 156 เสียง งดออกเสียง 6 เสียง

นอกจากนี้ ในสมัยนายอุทัย พิมพ์ใจชน ดำรงตำแหน่งเป็นประธานสภาผู้แทนราษฎร นายบัญญัติ บรรทัดฐาน หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร ยังได้ตั้งกระทู้ถามสด ถามนายกรัฐมนตรี เรื่อง[19] ความไม่ปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน ซึ่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย (นายประมวล รุจนเสรี) ตอบกระทู้ว่า นับแต่รัฐบาลได้เข้ามาบริหารราชการนั้นประชาชนจำนวนมากถูกลอบฆ่าและถูกทำร้ายเสียชีวิตเป็นประจำ และไม่สามารถหาผู้กระทำผิดมาลงโทษตามกฎหมายได้นั้น เนื่องจากคดีทุกคดีที่เกิดขึ้นกระทรวงมหาดไทยได้เข้าไปดูแลอย่างใกล้ชิดและได้ให้ความสำคัญกับทุกคดีที่เกิดขึ้น แต่กระทรวงฯ ก็ได้มอบนโยบายให้ตำรวจภูธรทุกแห่งดูแลเอาใจใส่อย่างใกล้ชิดและหาผู้กระทำความผิดมาลงโทษให้ได้ สำหรับกรณีที่เกิดขึ้นในจังหวัดกำแพงเพชรนั้น จะมอบหมายให้ผู้ว่าราชการจังหวัดเข้าไปดูแลด้วยตนเอง และจะนำผลการสอบสวนมารายงานให้รับทราบเป็นระยะๆ ต่อไป รวมทั้งในขณะที่ท่านดำรงตำแหน่งผู้นำฝ่ายค้านอยู่นั้น ท่านยังให้การต้อนรับเอกอัครราชทูตหลายประเทศ อาทิ นาย Stefano Starace Janfolla เอกอัครราชทูตสาธารณรัฐอิตาลีประจำประเทศไทย[20] นายโลรอง โอแบลง (Mr.Laurent Aublin) เอกอัครราชทูตสาธารณรัฐฝรั่งเศสประจำประเทศไทย[21] นางลีลา กฤษณะมูรติ โปนัปปะ เอกอัครราชทูตสาธารณรัฐอินเดียประจำประเทศไทย[22] นายออ ซอง ชูล (Mr. O Song Chol) เอกอัครราชทูตสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเกาหลีเหนือประจำประเทศไทย[23] และนายซูซูมุ ฮาเซกาว่า เอกอัครราชทูตญี่ปุ่นประจำประเทศไทย[24]

จากการปฏิบัติหน้าที่ของนายบัญญัติ บรรทัดฐานในฐานะผู้นำฝ่ายค้านที่กล่าวมาแล้วข้างต้น จะเห็นได้ว่าท่านได้ปฏิบัติหน้าที่ด้วยความอดทน ขยันหมั่นเพียร ดังจะเห็นได้จากการที่ท่านเป็นหนึ่งในสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 164 คน ที่เข้ารับโล่ประกาศเกียรติคุณ ยกย่องเชิดชู เป็นผู้ปฏิบัติหน้าที่ดีเด่นในฐานะสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรผู้เข้าร่วมประชุมสภาผู้แทนราษฎรทุกครั้ง โดยไม่เคยขาดหรือลาการประชุมในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร สมัยสามัญทั่วไป สมัยวิสามัญ และสมัยสามัญนิติบัญญัติ ปี 2546อีกด้วย[25]

อ้างอิง

  1. วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. นายบัญญัติ บรรทัดฐาน. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://th.wikipedia.org/wiki สืบค้น ณ วันที่ 23 พฤศจิกายน 2552.
  2. นายบัญญัติ บรรทัดฐาน. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://www.democrat.or.th/teamwork_democrat/ per_banyat.htm สืบค้น ณ วันที่ 22 ธันวาคม 2552.
  3. วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. นายบัญญัติ บรรทัดฐาน. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://th.wikipedia.org/wiki สืบค้น ณ วันที่ 23 พฤศจิกายน 2552.
  4. ธนวัฒน์ ทรัพย์ไพบูลย์. สุดยอดผู้นำทางการเมือง. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ทรีบีส์ บริษัท อักษรโสภณ จำกัด, 2547. หน้า 159.
  5. ธนวัฒน์ ทรัพย์ไพบูลย์. สุดยอดผู้นำทางการเมือง. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ทรีบีส์ บริษัท อักษรโสภณ จำกัด, 2547. หน้า 160-161.
  6. วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. นายบัญญัติ บรรทัดฐาน. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://th.wikipedia.org/wiki สืบค้น ณ วันที่ 23 พฤศจิกายน 2552.
  7. ธนวัฒน์ ทรัพย์ไพบูลย์. สุดยอดผู้นำทางการเมือง. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ทรีบีส์ บริษัท อักษรโสภณ จำกัด, 2547. หน้า 162-163.
  8. นายบัญญัติ บรรทัดฐาน. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://www.democrat.or.th/teamwork_democrat/ per_banyat.htm สืบค้น ณ วันที่ 22 ธันวาคม 2552.
  9. ธนวัฒน์ ทรัพย์ไพบูลย์. สุดยอดผู้นำทางการเมือง. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ทรีบีส์ บริษัท อักษรโสภณ จำกัด, 2547. หน้า 164-166.
  10. วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. นายบัญญัติ บรรทัดฐาน. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://th.wikipedia.org/wiki สืบค้น ณ วันที่ 23 พฤศจิกายน 2552.
  11. นายบัญญัติ บรรทัดฐาน. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://www.democrat.or.th/teamwork_democrat/ per_banyat.htm สืบค้น ณ วันที่ 22 ธันวาคม 2552.
  12. ธนวัฒน์ ทรัพย์ไพบูลย์. สุดยอดผู้นำทางการเมือง. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ทรีบีส์ บริษัท อักษรโสภณ จำกัด, 2547. หน้า 176 และ 182.
  13. วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. นายบัญญัติ บรรทัดฐาน. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://th.wikipedia.org/wiki สืบค้น ณ วันที่ 23 พฤศจิกายน 2552.
  14. ประกาศแต่งตั้งผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร. ราชกิจจานุเบกษา ตอนที่ 120 ตอนพิเศษ 61 ง, วันที่ 30 พฤษภาคม 2546, หน้า 1.
  15. รายงานการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 21 ปีที่ 3 ครั้งที่ 28(สมัยสามัญทั่วไป) เป็นพิเศษ วันพุธที่ 28 พฤษภาคม 2546 หน้า 13-16.
  16. รายงานการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 21 ปีที่ 3 ครั้งที่ 29 (สมัยสามัญทั่วไป) เป็นพิเศษ วันพฤหัสบดีที่ 29 พฤษภาคม 2546 หน้า 1.
  17. รายงานการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 21 ปีที่ 3 ครั้งที่ 30 (สมัยสามัญทั่วไป) เป็นพิเศษ วันศุกร์ที่ 30 พฤษภาคม 2546 หน้า 3-9.
  18. ตวงรัตน์ เลาหัตถพงษ์ภูริ. สถิติการเปิดอภิปรายทั่วไปในรัฐสภา. กรุงเทพฯ : ม.ป.ท., ม.ป.ป.. หน้า 33-39.
  19. รัฐสภา. สรุปการประชุมสภาผู้แทนราษฎร วันพฤหัสบดีที่ 19 กุมภาพันธ์ 2547. ฐานข้อมูล Biznews. Tuesday, February 24, 2004.
  20. สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร, สำนักประชาสัมพันธ์. สาร ส.ส. ฉบับที่ 32 ประจำวันที่ 28 กรกฎาคม - 3 สิงหาคม 2546.
  21. สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร, สำนักประชาสัมพันธ์. สาร ส.ส. ฉบับที่ 33 ประจำวันที่ 4-10 สิงหาคม 2546.
  22. รัฐสภา. ใช้ศิลปะปลูกฝังคุณธรรมในภาพยนตร์อินเดีย. ฐานข้อมูล Biznews. Tuesday, August 26, 2003.
  23. รัฐสภา. ผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎรให้การรับรองทูตเกาหลีคนใหม่. ฐานข้อมูล Biznews. Monday, December 01, 2003.
  24. สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร,สำนักประชาสัมพันธ์. สาร ส.ส. ฉบับที่ 51 ประจำวันที่ 15-21 ธันวาคม 2546.
  25. มอบโล่ประกาศเกียรติคุณ ส.ส. ผู้ปฏิบัติหน้าที่ดีเด่น. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://www.ryt9.com/s/ryt9/129025 สืบค้น ณ วันที่ 22 ธันวาคม 2552.

หนังสือแนะนำให้อ่านต่อ

ตวงรัตน์ เลาหัตถพงษ์ภูริ. สถิติการเปิดอภิปรายทั่วไปในรัฐสภา. กรุงเทพฯ : ม.ป.ท., ม.ป.ป..

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540. ราชกิจจานุเบกษา ตอนที่ 55 ก เล่ม 114, วันที่ 11 ตุลาคม 2540.

สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. หนังสือที่ระลึกครบรอบ 72 ปี รัฐสภาไทย. กรุงเทพฯ : สำนักการพิมพ์, 2547.

บรรณานุกรม

ตวงรัตน์ เลาหัตถพงษ์ภูริ. สถิติการเปิดอภิปรายทั่วไปในรัฐสภา. กรุงเทพฯ : ม.ป.ท., ม.ป.ป..

ธนวัฒน์ ทรัพย์ไพบูลย์. สุดยอดผู้นำทางการเมือง. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ทรีบีส์ บริษัท อักษรโสภณ จำกัด, 2547.

นายบัญญัติ บรรทัดฐาน. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://www.democrat.or.th/teamwork_democrat/ per_banyat.htm สืบค้น ณ วันที่ 22 ธันวาคม 2552.

ประกาศแต่งตั้งผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร. ราชกิจจานุเบกษา ตอนที่ 120 ตอนพิเศษ 61 ง, วันที่ 30 พฤษภาคม 2546.

เปิดฉากซักฟอก บัญญัติแจงเหตุ ยื่นญัตติ "สุริยะ" ข้อหาหนัก. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://www.bangkokbiznews.com/2003/special/apipry/news.php?news=news2807.html สืบค้น ณ วันที่ 22 ธันวาคม 2552.

มอบโล่ประกาศเกียรติคุณ ส.ส. ผู้ปฏิบัติหน้าที่ดีเด่น. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://www.ryt9.com/s/ryt9/129025 สืบค้น ณ วันที่ 22 ธันวาคม 2552.

รายงานการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 21 ปีที่ 3 ครั้งที่ 28(สมัยสามัญทั่วไป) เป็นพิเศษ วันพุธที่ 28 พฤษภาคม 2546.

รายงานการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 21 ปีที่ 3 ครั้งที่ 29 (สมัยสามัญทั่วไป) เป็นพิเศษ วันพฤหัสบดีที่ 29 พฤษภาคม 2546.

รายงานการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 21 ปีที่ 3 ครั้งที่ 30 (สมัยสามัญทั่วไป) เป็นพิเศษ วันศุกร์ที่ 30 พฤษภาคม 2546.

รายงานการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 21 ปีที่ 4 ครั้งที่ 31 (สมัยสามัญทั่วไป) เป็นพิเศษ วันจันทร์ที่ 24 พฤษภาคม 2547

รายงานการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 21 ปีที่ 4 ครั้งที่ 28 (สมัยสามัญทั่วไป) เป็นพิเศษ วันพุธที่ 19 พฤษภาคม 2547.

รัฐสภา. สรุปการประชุมสภาผู้แทนราษฎร วันพฤหัสบดีที่ 19 กุมภาพันธ์ 2547. ฐานข้อมูล Biznews. Tuesday, February 24, 2004.

สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร,สำนักประชาสัมพันธ์. สาร ส.ส. ฉบับที่ 32 ประจำวันที่ 28 กรกฎาคม - 3 สิงหาคม 2546.

สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร,สำนักประชาสัมพันธ์. สาร ส.ส. ฉบับที่ 33 ประจำวันที่ 4-10 สิงหาคม 2546.

รัฐสภา. ใช้ศิลปะปลูกฝังคุณธรรมในภาพยนตร์อินเดีย. ฐานข้อมูล Biznews. Tuesday, August 26, 2003.

รัฐสภา. ผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎรให้การรับรองทูตเกาหลีคนใหม่. ฐานข้อมูล Biznews. Monday, December 1, 2003.

สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร,สำนักประชาสัมพันธ์. สาร ส.ส. ฉบับที่ 51 ประจำวันที่ 15-21 ธันวาคม 2546.

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540. ราชกิจจานุเบกษา ตอนที่ 55 ก เล่ม 114, วันที่ 11 ตุลาคม 2540.

สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. ทำเนียบผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://www.parliament.go.th/parcy/sapa_index.php?item=0900&post_id=5 สืบค้น ณ วันที่ 23 พฤศจิกายน 2552.

สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. หนังสือที่ระลึกครบรอบ 72 ปี รัฐสภาไทย. กรุงเทพฯ : สำนักการพิมพ์, 2547.

วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. นายบัญญัติ บรรทัดฐาน. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://th.wikipedia.org/wiki สืบค้น ณ วันที่ 23 พฤศจิกายน 2552.

วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. รายนามผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎรไทย. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://th.wikipedia.org/wiki สืบค้น ณ วันที่ 23 พฤศจิกายน 2552.