กบฎพลเอกฉลาด หิรัญศิริ


ผู้เรียบเรียง อาวุธ และ รศ.ดร.นครินทร์ เมฆไตรรัตน์


ผู้ทรงคุณวุฒิประจำบทความ รองศาสตราจารย์นรนิติ เศรษฐบุตร และ รองศาสตราจารย์ ดร.นิยม รัฐอมฤต


“กบฏพลเอกฉลาด หิรัญศิริ” ในปี พ.ศ. 2520 คือ การพยายามยึดอำนาจจากรัฐบาลนายธานินทร์ กรัยวิเชียร นายกรัฐมนตรีซึ่งมาจากการแต่งตั้งและการสนับสนุนของคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน เหตุการณ์เริ่มขึ้นในตอนเช้ามืดของวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ.2520[1] เมื่อพลเอกฉลาด หิรัญศิริ อดีตรองผู้บัญชาการทหารบก ซึ่งถูกให้ออกราชการตามคำสั่งของคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน นำกำลังทหารจากกองพลที่ 9 จังหวัดกาญจนบุรี และกองพลทหารราบที่ 19 กองพันที่ 1, 2 และ 3 ราว 300 นาย เข้ายึดศูนย์ปฏิบัติการกองทัพบก สวนรื่นฤดี, กองบัญชาการทหารสูงสุดส่วนหน้า สนามเสือป่า, กรมประชาสัมพันธ์ และสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย พร้อมกับควบคุมตัวนายทหารสำคัญคือ พลเอก ประเสริฐ ธรรมศิริ รองผู้บัญชาการทหารบก พลเอก ประลอง วีระปรีย์ เสนาธิการทหารบก และพลตรี อรุณ ทวาทศิน ผู้บัญชาการกองพลที่ 1 ฝ่ายผู้ก่อการพยายามเข้าควบคุมตัวพลเอก เสริม ณ นคร ผู้บัญชาการทหารบกด้วย แต่พลเอกเสริมสามารถหนีออกจากบ้านพักไปได้[2]

เหตุการณ์กบฎ

เวลา 09.15 น. กลุ่มผู้ก่อการออกประกาศในนามคณะปฏิวัติ อ้างชื่อพลเอกประเสริฐ ธรรมศิริ เป็นหัวหน้า ผ่านทางวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย ในขณะที่ฝ่ายรัฐบาลโดยพลเรือเอก สงัด ชลออยู่ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม ได้ออกประกาศแต่งตั้งพลเอก เสริม ณ นคร เป็นผู้อำนวยการรักษาพระนคร เพื่อต่อต้านการปฏิวัติ

เวลา 10.15 น. ฝ่ายรัฐบาลได้ออกแถลงการณ์ทางสถานีโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 5 ชี้แจงสถานการณ์และเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นต่อประชาชน โดยยืนยันว่ากำลังทหาร 3 เหล่าทัพและตำรวจยังเป็นของรัฐบาล พร้อมชี้แจงว่าพลเอก ประเสริฐ ธรรมศิริถูกบีบบังคับและแอบอ้างชื่อ

สถานการณ์ของกลุ่มผู้ก่อการแย่ลงเป็นลำดับ เมื่อมีการใช้อาวุธปืนสังหาร พลตรี อรุณ ทวาทศิน ซึ่งถูกควบคุมตัวอยู่โดยอ้างว่าพลตรีอรุณเข้าแย่งปืน[3] และในช่วงสายก็เป็นที่แน่ชัดว่านอกจากกำลังทหารที่นำมา ไม่ปรากฏกองกำลังในกรุงเทพ ฯ เข้าร่วมก่อการด้วย[4] ฐานอำนวยการปฏิวัติที่ศูนย์ปฏิบัติการกองทัพบก สวนรื่นฤดีก็เริ่มถูกปิดล้อมจากรถถังของฝ่ายรัฐบาล พอถึงเวลา 13.30 น. การออกอากาศของกลุ่มผู้ก่อการก็ต้องยุติลงเมื่อสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทยถูกตัดกระแสไฟฟ้า

ในขณะที่กลุ่มผู้ก่อการตกอยู่ในฝ่ายเสียเปรียบ และเริ่มมีทหารบางส่วนยอมวางอาวุธและมอบตัวกับฝ่ายรัฐบาล พลเอก เกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ รองผู้บัญชาการทหารสูงสุด และเป็นเลขาธิการคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดินด้วย ได้เข้าเจรจากับกลุ่มผู้ก่อการจนได้ข้อยุติ[5] เวลา 20.30 น. รัฐบาลออกแถลงการณ์ชี้แจงเรื่องการยินยอมให้บุคคลชั้นหัวหน้าของกลุ่มผู้ก่อการ 5 คนคือ พลเอก ฉลาด หิรัญศิริ พันโท สนั่น ขจรประศาสน์ พันตรี บุญเลิศ แก้วประสิทธิ์ พันตรี วิศิษฐ์ ควรประดิษฐ์ และพันตรี อัศวิน หิรัญศิริ บุตรชายของพลเอกฉลาดเดินทางออกนอกประเทศได้ เพื่อแลกเปลี่ยนกับการปล่อยตัวพลเอกประเสริฐ ธรรมศิริ กับพลเอกประลอง วีระปรีย์ อย่างไรก็ตาม ในเวลา 21.00 น. ขณะที่ผู้ก่อการทั้ง 5 เดินทางถึงสนามบินดอนเมืองและได้ขึ้นไปนั่งรอบนเครื่องบิน เพื่อเตรียมจะออกเดินทางไปประเทศไต้หวัน ทั้งหมดก็ถูกนำตัวลงมาและถูกดำเนินคดีในข้อหากบฏ โดยรัฐบาลให้เหตุผลในเวลาต่อมาว่าเพราะรัฐบาลไต้หวันไม่อนุญาตให้ผู้ก่อการลี้ภัย และทางไทยไม่คิดส่งผู้ก่อการไปประเทศใดอีก การดำเนินคดีนี้เป็นไปอย่างเร่งรัดและเฉียบขาด ในวันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2520 รัฐบาลได้ใช้อำนาจตามรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2519มาตรา 21 ตัดสินลงโทษโดยไม่ผ่านกระบวนการยุติธรรมปกติ มีคำสั่งให้ถอดยศ และประหารชีวิตนายฉลาด หิรัญศิริ และจำคุกตลอดชีวิตผู้ก่อการที่เหลืออีก 4 คน ซึ่งต่อมาได้ลงโทษจำคุกตลอดชีวิตเพิ่มอีก 8 คน รวมเป็น 12 คน นอกจากนั้นยังมีผู้ได้รับโทษลดหลั่นลงมาอีก 11 คน ซึ่งในจำนวนนี้มีพลเรือนที่พลเอกฉลาดชักชวนมา อาทิ นายพิชัย วาสนาส่ง นายสมพจน์ ปิยะอุย นายวีระ มุสิกพงศ์ ภายหลังทั้งหมดได้รับการนิรโทษกรรมเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2520[6]

สาเหตุของการก่อการ

สำหรับสาเหตุของการปฏิวัติ น่าจะมาจากการที่พลเอกฉลาดสูญเสียอำนาจและต้องการช่วงชิงกลับคืนมา โดยก่อนหน้านี้พลเอกฉลาด เมื่อครั้งเป็นผู้ช่วยผู้บัญชาการทหารบก ได้รับการสนับสนุนจากนายกรัฐมนตรี ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม พลตรีประมาณ อดิเรกสาร[7] ให้ดำรงตำแหน่งรองผู้บัญชาทหารบกเมื่อวันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2519 เพื่อรอขึ้นเป็นผู้บัญชาการทหารบก ต่อจากพลเอกบุญชัย บำรุงพงศ์ที่จะเกษียณอายุราชการในปีนั้น โดยหวังจะให้คานอำนาจกับกลุ่มพลเอกกฤษณ์ สีวะรา[8] อย่างไรก็ตามการย้ายครั้งนี้ถือว่าข้ามลำดับอาวุโส (พลเอกฉลาดมีอายุราชการเหลืออยู่อีกถึง 7 ปี) และข้ามขั้นตอนเพราะเรื่องไม่ได้ผ่านจากผู้บัญชาการทหารบก แถมยังเป็นคำสั่งโยกย้ายนอกฤดูกาลจากรัฐบาลรักษาการ[9] (ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ประกาศยุบสภาไปตั้งแต่เดือนมกราคม ปีเดียวกัน) หลังเปลี่ยนรัฐบาล กลุ่มพลเอกกฤษณ์ขึ้นมามีอำนาจ พลเอกฉลาดจึงถูกคำสั่งย้ายในวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2519 ให้ไปประจำกองบัญชาการทหารสูงสุด และได้รับคำสั่งย้ายอีกครั้งในวันที่ 15 มิถุนายน พ.ศ. 2519 ให้ไปช่วยราชการประจำรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม[10] ช่วงนี้เองที่ข่าวลือว่าพลเอกฉลาดจะทำการปฏิวัติเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า[11] แม้การที่คณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดินของพลเรือเอกสงัด เข้ายึดอำนาจในวันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2519 เวลา 18.00 น. ก็เชื่อกันว่าเป็นการยึดอำนาจเพื่อตัดหน้าพลเอกฉลาดที่จะกระทำการในเวลา 22.00น.[12] ผลก็คือพลเอกฉลาดถูกให้ออกจากราชการในวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2519 ด้วยเหตุผลว่าไม่ยอมไปรายงานตัวกับทางคณะปฏิรูปการปกครอง[13] พลเอกฉลาดหลบภัยการเมืองด้วยการบวชที่วัดบวรนิเวศวิหาร แต่ขณะที่เป็นพระก็ได้ติดต่อกับทหารระดับต่างๆ รวมถึงพลเรือนเพื่อเตรียมการปฏิวัติ[14] จนสึกออกมาทำกระทำการในเช้าวันดังกล่าว

ความสำคัญของเหตุการณ์

แม้จะเป็นการปฏิวัติที่ล้มเหลว แต่เหตุการณ์นี้มีความสำคัญตรงที่มีการลงโทษประหารชีวิตผู้ก่อการซึ่งเป็นนายทหารยศถึงพลเอก ซึ่งไม่เคยมีมาก่อนในประวัติศาสตร์การเมืองไทย จุดเริ่มต้นน่าจะมาจากการที่พลเอกฉลาดสังหารพลตรีอรุณ พลเอกฉลาดไม่มีกำลังทหารของตนเอง โดยเฉพาะกำลังในกรุงเทพฯ การเข้าควบคุมตัวนายทหารชั้นผู้ใหญ่และเป็นนายทหารที่คุมกำลังจึงน่าจะหวังผลของการร่วมมือ แม้ว่าจะเป็นในลักษณะของการ “ตกกระไดพลอยโจน” ก็ตาม (กรณีนี้ผู้ก่อการพยายามจะเข้าคุมตัวพลเอกเสริม ผู้บัญชาการทหารบกด้วย ซึ่งคงหวังจะใช้คานกับรัฐบาลโดยเฉพาะกลุ่มพลเรือเอกสงัด แต่ไม่สำเร็จ) แต่เมื่อพลตรีอรุณ ในฐานะผู้บัญชาการกองพลที่ 1 ขัดขวางหรือไม่ให้ความร่วมมือไม่ว่าจะในลักษณะใด ก็คงทำให้ “ผิดแผน” ซึ่งลงเอยด้วยการสังหารพลตรีอรุณในที่สุด[15]

การฆ่าทหารชั้นผู้ใหญ่ด้วยกันนี้ทำให้การ “หักหลัง” จากที่จะให้ลี้ภัยเป็นการตัดสินคดีอย่างรวดเร็วและรุนแรงถึงขั้นประหารชีวิต ไม่ได้รับการติเตียนมากนัก ดังคำพูดของพลเรือเอกสงัด นายทหารกลุ่มพลเอกกฤษณ์ที่แย่งชิงอำนาจกันมากับพลเอกฉลาดว่าต้องดำเนินคดีในข้อหา “กบฏและฆ่าคนตาย”[16] และคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดินที่พลเรือเอกสงัดเป็นหัวหน้านี้เองที่คัดค้านนายธานินทร์ไม่ให้ดำเนินคดีไปตามกระบวนการยุติธรรมปกติแต่ให้ใช้อำนาจของนายกรัฐมนตรีตัดสินลงโทษตามมาตรา 21 เลย (จากถ้อยคำของนายธานินทร์)[17] อย่างไรก็ตามมีผู้วิเคราะห์ว่าพลเอกเกรียงศักดิ์ซึ่งเป็นผู้เจรจาและถูกหาว่าหลอกพลเอกฉลาดนั้น ไม่มีความตั้งใจที่จะเอาโทษรุนแรงกับกลุ่มผู้ก่อการ[18] และในกลุ่มทหารก็มีผู้ที่ไม่เห็นด้วยที่จะตัดสินลงโทษทหารด้วยกันหนักขนาดนั้น เมื่อมีการปฏิวัติล้มรัฐบาลในวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ.2520 ทหารกลุ่ม “ยังเติร์ก” ที่มีส่วนในการยึดอำนาจครั้งนี้ จึงได้สนับสนุนให้รัฐบาลที่มีพลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์เป็นนายกรัฐมนตรี ออกกฎหมายนิรโทษกรรมผู้กระทำความผิดที่เหลือ[19]

“ความฝังใจ” เรื่องการลงโทษประหารชีวิตนายทหาร ดังในกรณีพลเอกฉลาด คงมีมากพอควร ทำให้การก่อการที่ล้มเหลวในครั้งต่อๆมา ผู้ก่อการถ้าไม่ได้รับโอกาสให้ลี้ภัยไปต่างประเทศก็ได้รับการนิรโทษกรรม ดังเช่นกรณี “กบฏ 9 กันยายน พ.ศ.2528” แม้ว่าพันเอกมนูญ รูปขจร (ปัจจุบันพลตรีมนูญกฤต รูปขจร) ผู้เคยทำการปฏิวัติล้มเหลวและได้รับการนิรโทษกรรมมาแล้วครั้งหนึ่งเมื่อ “กบฏเมษาฮาวาย” จะนำกำลังรถถังเข้าปะทะกับกำลังพลของรัฐบาลในกองพลที่ 1 รักษาพระองค์ จนมีผู้เสียชีวิต ได้รับบาดเจ็บ ตลอดจนถึงทรัพย์สินราชการเสียหาย แต่พลโทพิจิตร กุลละวณิชย์ผู้เข้าเจรจากับฝ่ายผู้ก่อการและได้ให้พันเอกมนูญเดินทางออกนอกประเทศไปได้ ก็อ้างว่าตน “ได้รับการติดต่อจากทักษิณว่า อย่าเป็นอย่างกรณีเสธ.ฉลาด” (หมายถึงทางพระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์)[20] ในเวลาต่อมาผู้ต้องหาคดีนี้ทั้งหมดได้รับการนิรโทษกรรมในเดือนกันยายน พ.ศ.2531

อ้างอิง

  1. ในส่วนรายละเอียดของเหตุการณ์ นอกจากอ้างอิงเป็นอย่างอื่น เรียบเรียงจาก สยามจดหมายเหตุ 2,13 (31 มีนาคม 2520): 337-347; สมบูรณ์ คนฉลาด, ประกอบ โชประการ และประยุทธ สิทธิพันธ์, ปฏิวัติสามสมัย พิมพ์ครั้งที่ 3 (กรุงเทพฯ: รวมพิมพ์, 2524), หน้า 1106-1135.
  2. พลตรีสนั่น ขจรประศาสน์, ล้วนเป็นผมลิขิตชีวิตเอง พิมพ์ครั้งที่ 2 (กรุงเทพฯ: ชมรมร่วมสร้างสรรค์, 2545), หน้า 126-127.
  3. เรื่องเดียวกัน หน้า 129-130.
  4. เรื่องเดียวกัน หน้า 127.
  5. เรื่องเดียวกัน หน้า 147-151; กฤชติน สุขศิริ, “ความขัดแย้งทางการเมืองในสมัยรัฐบาลพลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์,” (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2545), หน้า 37-38.
  6. ดู “พระราชบัญญัตินิรโทษกรรมแก่ผู้กระทำการอันเป็นความผิดต่อความมั่นคงของรัฐภายในราชอาณาจักร ระหว่างวันที่ 25 และวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2520 พ.ศ. 2520”
  7. สมบูรณ์ คนฉลาด, ประกอบ โชประการ และประยุทธ สิทธิพันธ์, ปฏิวัติสามสมัย, หน้า 1004; เสถียร จันทิมาธร, เส้นทางสู่อำนาจมนูญ รูปขจร อาทิตย์ กำลังเอก ใต้เงาเปรม ติณสูลานนท์ (กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน, 2549), หน้า 29-31.
  8. ชีวิต สวนสุคนธ์, พลตรีประมาณ อดิเรกสาร ชีวิตและการต่อสู้ทางการเมือง (กรุงเทพฯ: คำชระศักดิ์, 2525), หน้า 49.
  9. สมบูรณ์ คนฉลาด, ประกอบ โชประการ และประยุทธ สิทธิพันธ์, ปฏิวัติสามสมัย, หน้า 1000-1004.
  10. วีระ มุสิกพงศ์, ศิระ ดีระพัฒน์, และสมชาย ฤกษ์ดี, กอดคอเข้าคุก (กรุงเทพฯ: ปิยะสาส์น, ม.ป.ป.), หน้า 12.
  11. สมบูรณ์ คนฉลาด, ประกอบ โชประการ และประยุทธ สิทธิพันธ์, ปฏิวัติสามสมัย, หน้า 1003-1005.
  12. วีระ มุสิกพงศ์, ศิระ ดีระพัฒน์, และสมชาย ฤกษ์ดี, กอดคอเข้าคุก, หน้า 38-39; กฤชติน สุขศิริ, “ความขัดแย้งทางการเมืองในสมัยรัฐบาลพลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์,” หน้า 33; ยศ สันตสมบัติ, อำนาจ บุคลิกภาพ และผู้นำการเมืองไทย พิมพ์ครั้งที่ 2 (กรุงเทพฯ: น้ำไท, 2533) หน้า 124. ในขณะที่ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช นายกรัฐมนตรีในเวลานั้นเล่าว่า พลเรือเอกสงัดบอกกับตนว่าอีกฝ่ายจะทำการปฏิวัติในเวลา 04.00น. ของวันที่ 7 ตุลาคม พ.ศ.2519 ดู ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช, ชีวลิขิต (ม.ป.ท.,ม.ป.ป.) หน้า 129.
  13. พลตรีสนั่น ขจรประศาสน์, ล้วนเป็นผมลิขิตชีวิตเอง, หน้า 102.
  14. พลเอกฉลาด หรือ “พระศิริหิรัญโญ” เคยนัดพบพันโทพัลลภ ปิ่นมณี (ยศในขณะนั้น) ผู้บังคับกองพัน ร.919 ที่วัดห้วยน้ำตื้น จังหวัดกาญจนบุรีเพื่อชักชวนให้เข้าร่วมการปฏิวัติ แต่พันโทพัลลภปฏิเสธ ดู พลเอกพัลลภ ปิ่นมณี, ผมผิดหรือ?ที่ยึดกรือเซะ! (กรุงเทพฯ: กู๊ดมอร์นิ่ง, 2547), หน้า 190-191.
  15. หนังสือสารคดีประวัติศาสตร์ กล่าวถึงเหตุการณ์นี้ว่า “เมื่อตอนเช้าวันที่ 26 มีนาคม พล.ต.อรุน ทวาทสิน (sic) ได้ทราบว่า พล.อ. ฉลาด หิรัญศิริ เคลื่อนกำลังจากจังหวัดกาญจนบุรีรีบรุดเข้ามาในกรุงเทพฯ ด้วยความเป็นห่วงเป็นใยว่า พล.อ. ฉลาด หิรัญศิริ จะเข้ามายึดกองบัญชาการกองพลที่ 1 พล.ต.อรุณ จึงได้ขับรถกาแล๊นท์ซิกม่า 2000 สีเขียว จากบ้านซอยอนามัย ถนนสุขสวัสดิ์ บางประกอก เมื่อเวลาประมาณตี 4 พอไปถึงกองพลที่ 1 ก็ได้รับรายงานข่าวว่า พลเอกประเสริฐ ธรรมศิริกับพลเอกประลอง วีระปรีย์ ถูกจับตัวไปสวนรื่นฯ พล.ต.อรุณ ก็เลยขึ้นรถตามไปที่นั่น พอลงจากรถ พล.ต.อรุณ ก็ถูกทหารเข้ามาล็อกแขนทั้งสองข้าง คุมตัวเอาไว้พาเข้าไปในห้องประชุม...หลังจากนั้นก็ได้มีการตกลงกันที่จะให้พล.ต.อรุณ ร่วมมือในการปฏิวัติครั้งนี้ด้วย โดยจะให้พล.ต.อรุณ ออกคำสั่งเคลื่อนกำลังทุกจุดไปกรุงเทพฯ แต่พล.ต.อรุณ ไม่ยอมกระทำตาม ขัดขืน ดังนั้นพลตรีอรุณ จึงโดนยิงด้วยปืนเอ็ม 16...” ในเล่มเดียวกันยังมีคำบอกเล่าของนางสาวลานทิพย์ ทวาทสิน (sic) ลูกสาวพลตรีอรุณว่าได้ยินโทรศัพท์ดังขึ้นเมื่อตอนตี 4 แจ้งมาว่าที่สวนรื่นมีทหารถูกจับ ดังนั้นพ่อของเธอจึงรีบรุดไปสังเกตเหตุการณ์ ดู สมบูรณ์ คนฉลาด, ประกอบ โชประการ และประยุทธ สิทธิพันธ์, ปฏิวัติสามสมัย, หน้า 1114-1116. ในขณะที่ข้อมูลยืนยันตรงกันว่าพลตรีอรุณเป็นฝ่ายเดินทางออกจากบ้านไปเอง ไม่ได้ถูกทหารมาควบคุมตัวที่บ้านเหมือนที่พยายามทำกับพลเอกเสริม แต่กรณีถูกควบคุมตัว และเมื่อขัดขืนไม่ให้ความร่วมมือก็ถูกสังหารนั้นพลเอกฉลาดบอกกับสุธรรม แสงประทุม นักโทษคดีการเมืองร่วมคุกเดียวกันว่า เขายิงพลตรีอรุณด้วยตนเองเพราะ “ร่วมกันวางแผน ร่วมกันคิดมาทุกฉากทุกตอน แต่จะมาขัดแย้งกันเรื่องคนที่จะมาเป็นนายกรัฐมนตรี” โดยฝ่ายหนึ่งต้องการนายประภาศน์ อวยชัย ประธานศาลฎีกา อีกฝ่ายหนึ่งต้องการ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช โดยระหว่างที่โต้เถียงกันอยู่นั้นพลตรีอรุณได้กระโดดเข้าแย่งปืนจากนายทหาร พลเอกฉลาดจึงยิงด้วยปืนพก ดู สุธรรม แสงประทุม, ผมผ่านเหตุการณ์ 6 ตุลาคมมาได้อย่างไร (กรุงเทพฯ: ดาวหาง, 2522), หน้า 107-108. ในขณะที่พลตรีสนั่น ขจรประศาสน์ ผู้อยู่ในเหตุการณ์อีกคนหนึ่งเล่าว่า เห็นพลเอกฉลาดนั่งอยู่ที่หัวโต๊ะ พลตรีอรุณนั่งอยู่ข้างๆ โดยมีร้อยโทชูชีพ ปานวิเชียร รักษาการณ์อยู่ข้างหลัง พลตรีอรุณลุกไปชงกาแฟแล้วยื่นให้พลเอกฉลาดที่รับแล้ววางไว้บนโต๊ะโดยที่ยังไม่ทันจิบ ด้วยว่าเดินไปดูเหตุการณ์ที่หน้าต่าง ระหว่างนั้นพลตรีอรุณก็เดินกลับมายังที่นั่งของตน และโดยที่ไม่มีใครคาดคิดพลตรีอรุณเข้าแย่งปืนเอ็ม 16 จากร้อยโทชูชีพ เมื่อเกิดการยื้อยุดกัน พลเอกฉลาดจึงต้องใช้ปืนพกสังหารพลตรีอรุณ ดู พลตรีสนั่น ขจรประศาสน์, ล้วนเป็นผมลิขิตชีวิตเอง, หน้า 129-130. ในขณะที่เจตนาเข้าร่วม รวมถึงช่วงนาทีสังหารพลตรีอรุณสามารถถกเถียงกันได้ เพราะข้อมูลมาจากฝ่ายที่เป็นปฏิปักษ์กัน (กรณีนี้ผู้เขียนเห็นว่าพลเอกฉลาดน่าจะหวังผลให้พลตรีอรุณเข้าร่วมแบบ “ตกกระไดพลอยโจน” อย่างที่กล่าวแล้วข้างต้นมากกว่า เพราะดูไม่มีเหตุผลใดที่พลตรีอรุณซึ่งเป็นสมาชิกคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดินด้วย จะร่วมคิดร่วมวางแผนก่อการ) แต่การขัดขืน ไม่ให้ความร่วมมือ ไม่ว่าจะด้วยเหตุใด คงเป็นที่ประจักษ์ชัดจึงต้องลงเอยด้วยการสังหารพลตรีอรุณในที่สุด
  16. สยามจดหมายเหตุ 2,13 (31 มีนาคม 2520): 346.
  17. ยศ สันตสมบัติ, อำนาจ บุคลิกภาพ และผู้นำการเมืองไทย พิมพ์ครั้งที่ 2 (กรุงเทพฯ: น้ำไท, 2533) หน้า 145-146.
  18. กฤชติน สุขศิริ, “ความขัดแย้งทางการเมืองในสมัยรัฐบาลพลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์,” หน้า 37-40.
  19. เรื่องเดียวกัน หน้า 40-41; พลตรีสนั่น ขจรประศาสน์, ล้วนเป็นผมลิขิตชีวิตเอง, หน้า 203; พลเอกพัลลภ ปิ่นมณี, ผมผิดหรือ?ที่ยึดกรือเซะ! หน้า 197-198.
  20. “ลับระเบิด! ความในใจ ’พิจิตร’ กรณี’กบฏ 9 กันยาฯ,” มติชนสุดสัปดาห์ 8,2766(6/265) (29 กันยายน 2528):12.


ที่มา

ลับระเบิด! ความในใจ ’พิจิตร’ กรณี ’กบฏ 9 กันยาฯ’. มติชนสุดสัปดาห์ 8,2766(6/265) (29 กันยายน 2528): 10-12.

สยามจดหมายเหตุ 2,13 (31 มีนาคม 2520): 337-347.

กฤชติน สุขศิริ. "ความขัดแย้งทางการเมืองในสมัยรัฐบาลพลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์". วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, สาขาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2545.

ชีวิต สวนสุคนธ์. พลตรีประมาณ อดิเรกสาร ชีวิตและการต่อสู้ทางการเมือง. กรุงเทพฯ: คำชระศักดิ์, 2525.

พัลลภ ปิ่นมณี, พลเอก. ผมผิดหรือ?ที่ยึดกรือเซะ!. กรุงเทพฯ: กู๊ดมอร์นิ่ง, 2547.

ยศ สันตสมบัติ. อำนาจ บุคลิกภาพ และผู้นำการเมืองไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: น้ำไท, 2533.

วีระ มุสิกพงศ์, ศิระ ดีระพัฒน์, และ สมชาย ฤกษ์ดี. กอดคอเข้าคุก. กรุงเทพฯ: ปิยะสาส์น, ม.ป.ป.

เสถียร จันทิมาธร. เส้นทางสู่อำนาจมนูญ รูปขจร อาทิตย์ กำลังเอก ใต้เงาเปรม ติณสูลานนท์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน, 2549.

สุธรรม แสงประทุม. ผมผ่านเหตุการณ์ 6 ตุลาคมมาได้อย่างไร. กรุงเทพฯ: ดาวหาง, 2522.

สนั่น ขจรประศาสน์, พลตรี. ล้วนเป็นผมลิขิตชีวิตเอง. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: ชมรมร่วมสร้างสรรค์, 2545 . เสนีย์ ปราโมช, ม.ร.ว. ชีวลิขิต. ม.ป.ท.,ม.ป.ป.

สมบูรณ์ คนฉลาด, ประกอบ โชประการ และประยุทธ สิทธิพันธ์. ปฏิวัติสามสมัย. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: รวมพิมพ์, 2524.


หนังสืออ่านเพิ่มเติม

กฤชติน สุขศิริ. ความขัดแย้งทางการเมืองในสมัยรัฐบาลพลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, สาขาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2545.

วีระ มุสิกพงศ์, ศิระ ดีระพัฒน์, และ สมชาย ฤกษ์ดี. กอดคอเข้าคุก. กรุงเทพฯ: ปิยะสาส์น, ม.ป.ป.

สนั่น ขจรประศาสน์, พลตรี. ล้วนเป็นผมลิขิตชีวิตเอง. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: ชมรมร่วมสร้างสรรค์, 2545.

สมบูรณ์ คนฉลาด, ประกอบ โชประการ และประยุทธ สิทธิพันธ์. ปฏิวัติสามสมัย. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: รวมพิมพ์, 2524.


ดูเพิ่มเติม